हलिमलिं -लेख संग्रह

. 🙏 कलङ्की माईको आत्मकथा 🙏

(Kalanki Maiko Aatma Katha)

🌺 म को हुँ 🌺

म अष्टमातृका देवीगणमध्येकी एक मातृशक्ति — *कुमारी (कौमारी)* को बालरूप, *बालकुमारी* हुँ। मेरा भक्तजनहरूले मलाई "कलङ्की माई" र "कलङ्की माता" भनी श्रद्धापूर्वक पूजा गर्दै आएका छन्।

प्राचीनकालमा भक्तहरू मलाई *"कल्खु अजिमा"* भनेर पुकार्थे। "कल्खु अजिमा" बाट अपभ्रंश हुँदै "कलंखु बालकुमारी" र कालान्तरमा *"कलङ्की माई/माता"* नाम प्रचलनमा आएको हो।

*मेरो वाहन र वासस्थान*

म *मयूरमा सवार* भएर हिँड्न रुचाउँछु; मयूर नै मेरो वाहन हो। म शिवपुरी डाँडास्थित पवित्र विष्णुपादुकाबाट बग्ने *विष्णुमती नदीको पश्चिम भेग, "न्हेपंखा"* नामक स्थानमा निवास गर्छु।

पहिले यहाँ नरकटको घना जंगल थियो, जसलाई स्थानीय भाषामा "न्ह्यापं कच्छी" भनिन्थ्यो। यही कारणले यस क्षेत्रलाई "न्हेपंखा" भनिएको हो। पछि मेरै नामबाट यो क्षेत्र *"कलङ्की"* नामले परिचित भयो।

*भौगोलिक पहिचान*

- उत्तरतर्फ: *मनमती खोला (करखुसी)*

- दक्षिणतर्फ: *इन्द्रमती खोला (डाँग्रे/बल्खु खुसी)*

- हाल: *काठमाडौँ महानगरपालिका वडा नं. १४*

यो राजधानीबाट पृथ्वी राजमार्ग र त्रिभुवन राजपथ हुँदै बाहिरिने-भित्रिने मुख्य द्वार पनि हो।

*मन्दिरको इतिहास*

वि.सं. *२०४६* र *२०७९* सालमा मन्दिरको जीर्णोद्धार गरी हालको स्वरूप दिइएको हो। भक्त बासु केसीले मन्दिरलाई चार नागपासले सजाएपछि कतिपयले यसलाई "नागको मन्दिर" भनी भ्रममा पर्ने गरेका छन्, जसले मलाई खिन्न बनाउँछ। मन्दिर अगाडिको फोहोर र अव्यवस्थित गतिविधिले पनि दुःख लाग्छ।

म यहाँ कहिलेदेखि वास गर्न थालेँ भन्ने यथार्थ गोप्य राखिनु नै उचित ठान्दछु।

*मेरा साथमा रहेका देवगण*

मसँग *अष्टमातृकागण* — ब्रह्मायणी, माहेश्वरी, वाराही, महालक्ष्मी, महाकाली, इन्द्रायणी, नारायणी, रुद्रायणी — सहित गणेश, सिंहिनी, व्याघिनी, भैरव, क्षेत्रपाल, कुमार लगायत अनेकौँ देवगण *कुल करिब ५८* रहेका छन्। यहाँका मूर्तिहरू प्रायः अमूर्त स्वरूपका छन्, र मन्दिरको पछाडि *कमल भैरव*को स्थान छ।

*पूजा व्यवस्थापन र परम्परा*

मेरो पूजा-आराधना तथा मन्दिरको संरक्षण *"श्री कलङ्की मन्दिर तथा समाज सुधार संस्था"* मार्फत सञ्चालन हुँदै आएको छ।

*पूजा-परम्परा र संस्थागत योगदान* 🙏:*

१. *दैनिक*: नित्यपूजा, सन्ध्याकालीन आरती

२. *कार्तिक २५*: बलीसहित विशेष वार्षिक पूजा — २०५४

सालमा संस्था दर्ता भएको दिन

३. *अक्षय तृतीया*: वि.सं. १९६४ मा डिठ्ठा मानबहादुर

अधिकारीद्वारा गुठी स्थापना गरी विशेष पूजा

४. *प्रत्येक पूर्णिमा*: रात्रीकालीन तान्त्रिक *चापूजा*

५. *चैत दशैं महाअष्टमी*: न्यौपाने खत्री परिवारबाट छाग

बलीसहित वार्षिक पूजा

६. *असार महिना*: अधिकारी परिवार, रायमाझी परिवार

लगायतबाट छाग बलिसहित क्षेमा पूजा

७. *घटस्थापना देखि बिजया दशमी*: दशैं कोठामा जमरा राखी

सर्वसाधारणलाई वितरण

८. *कुलायन पूजा*: किर्तिपुरका भैरब परियारका सन्तति र

सुनारगाउँका सुनार परिवारबाट कुलदेवीका रूपमा देवाली

पूजा

९. मन्दिर जीर्णोद्धार र संस्थागत संरक्षण*

- *वि.सं. २०४६*: गज बहादुर क्षेत्रीको अध्यक्षतामा "मन्दिर

जीर्णोद्धार तथा सरसजावट समिति" गठन भई मन्दिरको

जीर्णोद्धार सम्पन्न भयो।

- *वि.सं. २०५४/७/२५*: श्री चन्द्र बहादुर थापाको अध्यक्षतामा *"श्री कलङ्की मन्दिर संरक्षण तथा समाज सुधार संस्था"*

जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौँमा दर्ता नं. *३२४/०५४/५५* मा विधिवत दर्ता भयो।

- संस्था दर्ता भएको दिन *कार्तिक २५ गते*लाई नै कलङ्की माई

मन्दिरको विशेष दिन मानेर प्रत्येक वर्ष *वार्षिक पूजा पर्व*

मनाउँदै आएका छन्। बलीसहित विशेष पूजा गरिन्छ।

*१०. मासिक चापूजा परम्परा*

एउटा गुठीबाट *प्रत्येक महिनाको पूर्णिमाका दिन रात्रीकालीन तान्त्रिक चापूजा* गर्दै आएका छन्। यो निरन्तर चलिरहेको गोप्य तान्त्रिक उपासना हो।

*१२. कलङ्की माँ नेवाः पुचःको योगदान*

कलङ्की माँ नेवाः पुचःले संस्था स्थापना भएदेखि नै *अक्षय तृतीयाका दिन चापूजा* गर्दै आएका छन्। यो पनि महत्वपूर्ण वार्षिक तान्त्रिक परम्परा हो।

*१३. नेवाः सांस्कृतिक परम्परा निरन्तरता*

कलङ्की माँ नेवाः पुचःले विभिन्न पूर्णिमामा सांस्कृतिक परम्परा जोगाउँदै आएका छन्:

- *इन्द्रजात्राको पूर्णे*: माभोग (समयबजि) चढाउने

- *यःमरी पूर्णे*: यःमरी चढाएर सर्वसाधारणलाई वितरण गर्ने

- *सकिमना पूर्णे*: हलिमलिं चढाउने

यसरी नेवाः चाडपर्वसँग जोडेर माताको सेवा चलिरहेको छ।

*१४. दैनिक भजन परम्परा*

*ॐ वैदिक सनातन धर्म संस्था नेपाल*ले संस्था स्थापनाकालदेखि नै मन्दिरमा *दैनिक सन्ध्याकालीन खैजडी भजन* गर्दै आएका छन्। यसले मन्दिर परिसरमा सात्विकता र भक्तिमय वातावरण कायम राखेको छ।

यी सबै परम्परा र संस्थाहरू मिलेर नै श्री ३ कलङ्की माईको *नित्य सेवा, तान्त्रिक उपासना र सांस्कृतिक पहिचान* जीवित राखेका छन्।

*हालका र पूर्व सेवकहरू*

- *नित्य पूजा*: पुजारी कृष्ण प्रसाद रिमाल

- *रेखदेख*: मचाकाजी महर्जन, सरस्वती ताकाङ्ग पाण्डे

- *पूर्व सेवक*: कोमल रिमाल, विष्णु सुवेदी, मकर रोका, अमर नगरकोटी, बाबुकाजी नगरकोटी, स्व. सुकुचा नगरकोटी, स्व. भोटु पौडेल, स्व. राम नगरकोटी, स्व. श्याम महर्जन

- *रखवाला*: शेयर बहादुर क्षत्री (डिस्को) — जथाभाबी पार्किङ रोक्न सिठ्ठी बजाउँदै सेवागरि परमधाममा पुगेको ।

*भक्तजनका लागि मेरो सन्देश* 👉

👉 श्रद्धा र भक्तिसँगै *सही आचरण* पनि त्यत्तिकै महत्त्वपूर्ण

हुन्छ।

👉 देवताको शिरको फूल आफैं झिकेर शिरमा राख्नु उचित

होइन। *फूलप्रसाद पाउबाट ग्रहण गरिन्छ।*

👉 नैवेद्य, धूपबत्ती वा आरती गर्दा मूर्तिलाई प्रत्यक्ष असर पर्ने

गरी अर्पण गर्नु हुँदैन।

👉 अबिर–केसरी अत्यधिक प्रयोगले मूर्तिमा हानी पुग्छ;

*सादगी र मर्यादा* अपनाउनु राम्रो।

👉 मन्दिर परिसरमा फोहोर गर्नु, अव्यवस्थित पार्किङ गर्नु

धर्मविरुद्ध हो।

👉 अरूले चढाएको दान-दक्षिणा उठाउनु अनुचित कार्य हो।

👉 *श्रद्धा भनेको प्रदर्शन होइन — नम्रता हो।* टाउको निहुराएर

गरिने भक्ति नै सच्चा भक्ति हो।

*धर्म, संस्कार र समाजप्रति मेरो दृष्टिकोण*

आजको कलियुगमा धर्म, संस्कार र नैतिकता क्रमशः कमजोर हुँदै गइरहेका छन्। मानिसहरू व्यक्तिगत स्वार्थमा केन्द्रित हुँदै गएका छन्। आफ्नै कुलधर्म त्यागेर परधर्म अपनाउने प्रवृत्ति बढ्दो छ, जसले सांस्कृतिक पहिचानलाई कमजोर बनाउँछ।

सनातन धर्ममा सबै धर्मप्रति सम्मानको भावना हुन्छ। कसैलाई आफ्नो धर्म परिवर्तन गर्न बाध्य पार्नु उचित होइन। आ-आफ्नो परम्परा र संस्कारको संरक्षण गर्दै *सह-अस्तित्वमा रहनु नै मानवधर्म* हो।

वैदिक र तान्त्रिक दुवै परम्पराको आफ्नै स्थान छ। तान्त्रिक विधिमा हुने बलीपूजा पनि परम्परागत आस्थासँग जोडिएको विषय हो। यसलाई बुझेर सम्मान गर्नुपर्छ, नकि उपहास वा विरोध।

🌺 अन्तिम आशीर्वाद 🌺

मेरा समस्त भक्तजनहरूको *जय होस्*। सबैको *कल्याण होस्*। शुभ होस्।

*सर्वे भवन्तु सुखिनः। सर्वे सन्तु निरामयाः। सर्व कल्याणमस्तु ॥*

∼०~