शिल्पकार समुदाय छगु म्हसीका shilpakar samudaya chhagu mhaseeka

                                lzNksf/ ;d'bfo M 5u' Dx;Lsf

emLu' :jlguM lGxkf}

efu -!_ g]=;+=!!#@ u'FnfYj !# ÷@)^( >fj0f !^ d+unafM

efu -@_ g]=;+= !!#@ u'FnfYj !$÷@)^( >fj0f !& a'wafM

efu -@_ g]=;+= !!#@ u'FnfYj !% u+"lGx ÷@)^( >fj0f !* lalxafM

                                                                                                                     

!= Gx\oMvF M

        g]kfM b]o\ yLyL hft, hftL , wd{, snf , ;+:s[llt j ljlw Jjo jxf/o fgfd+ hfu' b]o\ vM . g]kfM b]o\of hftL afo\ ;d'bfo\ dWo g]jfM ; dd'bfo\ b'g] nd' u'+u' y/of ;+of]hgof ?ko\ dfg]h'of jofRj+u' pbfo\-pbf;_ hflt b'g]nfu' cflbsfn+lg;]+ l;+Hofoft x] yMu' d"nhufMof ?ko\ 5\onf jofRj+lk+ afo\ sfi7snfof lzko\ nuo\ h'of\Rj+lk+ cem :kitsy+ wfo\u' x] v;f k'::tf} k':tflg;]+ x] sfi7ksnfof l;+Hof-l;+ a[\TtfHof ofofOlk+_ ofOlk+ >lds ju{ lznksf/ -sMld,ll;+sMld,:yflkt_tM vM . wfo\t]gfu' 5' wf;f g]kfn d08n b'g] g]jfM hflt ;d'bfono\ sfi7snf-l;+ a'Ttf Hof of Hof ofOlk+ >lds ju{of y/-Hfft_ lzNksf/ vM . Yj vF g]kfMof lnR5ljsfnLg j dNnsfnLg Oltxf;of gfk+ P]ltxfl;s nfo\s' –b/jf/_,d7 ,b]o\uMj hfqf kj{tM cWoogofgf b'jfnf ;f]twf;f k|itx] vg]b' .

     g]jfM ;d'bfo\of u+'u g hft hfltof Dxl;sf-kl/ro\_ laano\ afo\ vF Nxfo\ ano\ g]jfM ;d'bfo\of vF dNxfoo\u' afo\ Dxl;sf Dlau'v;f Dxl;sf lau'Hof k"jlg x] dv' . 5fo\wf;f g]jfM 5u' hft afo\ y/-;d'bfo\_ hs dv'ls g]kfMof x] kof{ojfrL Dxl;sf vM . wfo\t]gfu' 5' wf;f g]jfM wofu' hft afo\ ;d'bfo\ hs dv'ls g]kfMof 5u' /fli6otf x] vM . g]kfM Plss/0f Gx\oM o]+ :jflguMoft g]kfM-g]kfnd08n_ j g]kfM-g]kfn d08n_ b'go\ a;f]jf; ofgfRj+lk+ Gx\ofu' x] hft hflt afo\ ;d'bfo afo\ wdf{nDaLtotM g+ g]jfM x] wfO{u' vM . Yj vF Oltxf;+ k|itx]ofgftu' vg]b' . g]jfM g]kfMof P]ltxfl;s Dxl;sf vM .cno\ g]jfM /fli6otf b'g] pQ/ rLg j blIf0f ef/tof Oltxf;oft gfk+ ;dfof]hg ofof+ yMu' df}lns cl:tTjoft Dxl;sf lakm'u' zlQm ;dflxt b' . 5u' /fi6 ;+rfng ofo\tM dfu' hft,hflt, wd{, ;+:s[lt ;+of]hg g]jfM /fli6otf b'g] ;dflxt b' .

     g]jfM ;d'bfo\of d"efo\ ltAalt j ad]{nL efiff b'g]of wfo\u' of;fg+ ln\\\\\\R5ljwsfn lnkf ;+:s[lt j dMNnsfn lnkf d}ynL, v;, kmf/;Ll, pb'{ j d]d]u' efiff efifLof ;+:s[lt gfk+ ;dfof]hg h'h'+ ju' vg]b' . g]jfM efo\oft g]kfnefiffof gfd+ ;dflgt ofgf jofRj+u' b' . g]jfM ;d'bfo\of yMu' x] df}lns lnlk-cfvM_of g+ Joj:yf b' . n'd+sflb;+ emL g]kfMldto\;+ 5]nfjnf-rf]of_jofRjgfu' b]agful/s lnlk-cfvM_ emLu' yMu' df}lns lnlk dv' . Yjnf emL hnfvnf-l5d]sL_ /fi6 ef/tof df}lns lnlk vM . g]jfM ;d'bfo\of df}lns lnlk -g]kfn cfvM_ M¬¬ /Ghgf, e'lhdf]n, s'df]n, Sjo\df]n, uf]ndf]n, kfr'df]n, lxdf]n, lnt'df]n, j k|rlnt g]kfn lnlk cflbtM vM . Yj x] g]kfn cfvMof /Ghgf lnlk ;+o'\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\\Qm /fi6 ;+3o\ k|:t't-btf{_ofgf g]kfMoft 5u' Aofun+ :jtGq ;fj{ef}d;Qf ;DkGg /fi6of bhf{ sfo\t j aLs]t emL g]kfMld ;kmn h'u' b' .;+;f/] x] gf+hfu' - la:jof pTs[i7 _ lnlk dWo emLu' g]kfn cfvM /Ghgf lnlk lgu'u' yf;o\ nfgfRj+u' b' . Yj emL ;sn g]jfM ;d'bfo\of x] uf}/aof vF vM . Yj vFo\ ;sn emL g]jfMt no\tf .

 g]jfM Dx;Lsf wofu' g]jfM to\;+ sM3fgf jofRj+u' tlhnlh vM . g]jfM tlhnlh w}u' g]jfM ;d'bfo\of la:s+u' l/ltlylt lalwJojxf/ jf cfr/0f vM . uy]sL

-s_         ;gftg z}a dfuL{, a}Z0faL lxGb" j af}4wdf{nDaL bSj+ ;d'bfo] sf}nfuf cfd} s'Gx' axMgL nIdLBM k"hfofou' k/Dk/f b' . Yj k/Dk/f sy+ emL g]jfMto\;+ nIdLBM k'hfofO{an] k"+ -lrqsf/_ to];+ rf]oftMu' jf 5fk]ofgftMu' nIdLBM gfk+ t'o"Dx Vofof lskf b'u' nIdLkfM oft nIdLBM efMlkof 9's'6L tof k]tf wf;fM -nf P]nf ªof, VoF_ b'u' Ejo\Aj 5fof k"hfoOu' lylt b' . hasL lxGb" zf:q :jo]u' v;f nIdLBMoft nf P]nf rn]dh' .

-v_         nIdLk"hf+ sGx] s'Gx' s5fnYj kf? -g]=;+=Gx"bF -sflt{s v'Ns kIf k|ltkbf_ s'Gx' cfTdfk"hfof?k] emL g]jfMto] DxMk"hfofodf . Yj g g]jfM Dx;Lsf vM .

-u_         cy]x] lrNnfuf rx|] -r}qs[i0fkIf rt'b{zL_ kfxfFrÅ] s'Gx' o]+of g]jfMto] n"s"+ dfBM -dxfb]a_ oftM k]tf3f;fM tMof EjoAj 5fof k'Hofo\df . lxGb" zf:q :jo]u' v;f dfBM -dxfb]j_ oft nf, P]nf, Yj+ rn]h'u' vg]db' . co;f+ n"s"+ dfBM -dxfb]j_ oft nf, P]nf ;lxtof k]tf3f;fM tMof Ejo\Aj 5fof k"Hofo]dfu' g]jfM tlhnlh x] g]jfM Dx;Lsf vM .

-3_         cy]x] `nfuf kf? -cflZj0f z'NskIf k|ltkbf_ s'Gx' gn:jfF lg:jgf ci6dL, gjdL s'Gx' g]jfM lylt sy+ k'Hofofgf bzdL s'Gx' rfn+ofgf kfof]Gxofsf df]xgL gvM xg]u' g]jfM lylt b' . u}x| g]jfMto] ;KtdL s'Gx' k'mnkftL b'sfodfu' lylt b' . emL g]jfMto] k'mnkftL b'sfo]Djf . u}x| g]jfM to]  Yj gvMoft lahof bzdL  -bz}of_ ?k] xlg wf;f emL g]jfMt] df]xgLgvM of?k] xgL . Yj g g]jfM Dx;Lsf of df}lns tlhnlh vM .

-ª_         g]jfM ld;fdrfto]tM GofbF jf GxobFo\ a}lbs lylt sy+ ;'j0f{s'df/ -lx/0ok'?if_ ?lk gfk+ a]nlajfx ofgf afnljjfx k|yf la?4 5u' qmflGtsf/L knf Gxofsf g]jfM ld;fto]tM uan]x] lawjf dh'Ou' æOlxÆ lylt sM3fgf jofRj+u' b' . g]jfM Dx;Lsf laof jofRj+u' g]jfM lylt dWo Ya Olx k|yf 5u' tMw+u' x] la:o+u' lylt vM . cy]nf g]jfM ;d'bfo b'g] x] g uf]kfnL, Bnf, zfxL –- gfoM, gfo\, v8\uL _ gfk+ 5'+ hftL pkhftLof Olx kfo\dfu' lylt db' . zfxL -gfoM_ afx]s d]d]u' hflt+ yf}sGx] b]vfl;ls Yj Olx k|yf ofgf xu' vg] b' . zfxL –- gfoM, gfo\, v8uL_ hftL+ yf}ts g Yj k|yf 5fo gfnfdofu' vM wOu' vFof Gxo;n] lhlk+ /fhk't l;+x h'u'ln+ Olx ofo\dfu' lylt db' wof hftLo klxrfg j tlhnlhof Gxo;n] lrGtlzn h'of lbDx l;GxF:jfF vNnof k"j{ gfoM -cWoIf_ efh' afdg zfxL j efh' lagf]b zfxL tou' ln; vg] b' - Olx  g]jfM lylt  ;Gwf 6fOD;, lGxkf} g]=;+=!!#@ l;NnfYj !# cfOtjfM_.

                   g]jfM ;+:sf/] drfa'nls+, ef}drf b'sfnls+ j dg' l;Q wf;fM g]jfM wfld{s ;+:sf/ sy+ yMyMu' Onfsf 5\jf;] - 5\jf; clhdfofo\_ btf{ jf ;"r+ ladfu' lylt vg] b' . g]kfn] @)## ;fn kfv] ltlg JolQmut 36gf :yflgo k~hLsfclwsf/Lyfo\ btf{ofo\ dfu' P]g sfg"g lkxf+ ju' vM . cy];f+ g]jfM ;dfh] g]jfM ;dfh lasfzof O{ ln;+ x] g]jfM ;dfh b'g] ;'ofF drfa'n wfn;f drflg;] df+of drf5]+g lkxfF ju' lk -;fn, gfn_ wf}EoMrfo dMtof plsof Bg] lk -;fn, gfn_ tof yMu' Onfsf 5\jf;] -5\jf;M clhdfo\_ to o+s]dfu' clgjfo{tf b' . Yj 5u' drfa'n w}u' 5\jf; clhdfoft ;"r+ lau' jf btf{ofo\ u' ;+:sf/ vM . cy]nf yf}sGx] ;s:of ;'/lIft ?k+ drfa'Os]t c:ktfn] o+s]u' rng h'u' ln+ k/Dk/fsy+ lk -;fn, gfn_ 5\jf;] jfou' tgf jg . cy]x] g]jfM ;dfh] ;'ofF 5]+ Gx"Dx ef}drf b'sfO{an] eDrfoft b'ln+÷df]6/+ SjsofM dfh'+ jf ysfln gls+ g Rjsfalh KoVo/+ x\jnf 5jO{ Yj lylt clh clhdflk+tM 5]+ eDrf b'xf+jnfwsf ;"r+ laOu' vM . cy]x] Gx'Dx eDrf j JofofDx sfo\efh'    -lgDxltk'ln+_ g]jfM lylt sy+ 5kf yfoe'O{ gof afls No+u' lrk g;f Hjn+ 5\jf;] -5\jf;M clhdfyfo\_ jfo\o+ls jf 5fo\o+ls . Yj g 5u' 5\jf;M clhdfoftM 5]+ eDrf b'txog wof wfld{s cf:yf j laZjf; sy+ 5\jf; clhdfoft ;"r+ lju' jf btf{ ofou' x] vM . cy]x] ;'ofF 5]+ ;'+ dg" l;Qls+ 5]+ hM lk;+ jof nf;f, ;"s", l;Dxl;of j;, t'lkm cflb ;/hfd 5u' lkrf -lrlrk'u' k+ g bosftMu' yn _ o tof yMlklg nfufof 5\jf;] Vj VjF jfo\o]+sf lhld 5]F of kmnfgf hM  dGtwsf 5\jf;M clhdfoft ;"r+ lau' Hof ofO .

         dg"of y'u' rf]nf Tjt]j+ pDx]:of+ yMlklgu' s'n /Iff j pGgltof lglt+ yLyL nfufo\ j yfoyf;o\ RjgfM /Iff ofgfRjgL wofu' vFo\ g]jfMto\ cf:yf j ljZjf; b' . clh, clhdf, chf, cfhfh' jf lbu'- b]u' _'BM -s'nb]jtf_ s'no\ xg]axMlk+ k"j{htM vM . u'Dx]l;t BM efMkfM k"hf ofo\u', bFo] 5s;f+ pldu' u'0foft n'd+sf hfqf Gofs]u' jf gvM rvM an] k'Hofgf xgf efu kG5ofo\u' k/Dk/f yf}tsg Nogf Rj+u' x] b' . yfo\yf;o\ Rj+lk clh, clhdf, chf, cfhfh' -e}nB, e}/a_ j yMyMu' b'u'BM -s'nb]jtf_ oftM g]jfM to\;+ yM k"j{hsy+ xgf jofRj+u' b' .

                        g]=;+= %)! Gxots yg g]kfMn] hftLo ljefhg vg] db'  . g]=;+= %)! bFo\ hol:ylt dNn+ g]kfMof cflbjf;L g]jfM j lnkf g]kfM ufn] k|j]z h'lk+ ;d'bfog+ ldn]ofgf ^$ u' hft hftL g+ b'Yofsf hft  ljefhgofgf hflto\ s||d Joj:yfofgf hftLo 5'jf5'6 yhfu' s';+:sf/ nfb]oftM cj]n]lg;] yg g]jfM b'g] g+ yLyL hft hftL bofju' vg] b' -g]jfMto\ df}lna Dx;Lsf –;+Gwof 6fOD; lGxkf} g]=;+= !!#@ rf}nfYj ^÷ @)^* r}t !% a'wafM j g]jfM –emLu' :jlguM lGxkf}– g]=;+= !!#@ lrNnfuf !@ ÷ @)^* r}t ^_ . Yj x] g]jfM ;d'bfo\ b'g] nfu' u'+u' y/of ?ko \dfg]h'ofRj+u' pbfo\ hftL b'g]of hftLtM dWoof lzNksf/ hftL g 5u' vM .

@= Dxl;sf M

     lzNkL  jf:t''sf/of ?ko\ Dxl;sf-kl/lrt h'of_ laofjofRj+u' lzNksf/-sMld, l;+sMld, :yflkt_ ;d'bfo\ lnR5lasfn, dNnsfn,h'h'+ zfx a+z j ,yf}of u0ftfGqLso'u ts jano\  yLyL lzNksnfk|]dL, la4fg, a'l4lhla, /fhf, dxf/fhfto\;+ gfk+ laWb\jfg lzNkL af:t' snfsfl/tfof ?ko\ sof yMu' :ofMkf;f j lxt]ifLof gfk+ ;Nnfxsf/of ?ko\ sof ju' Oltxf;+ vg]b' . Yj ;d'bfo\ o]+ :jlguMno\ b'u' d]d]u' /}yfg] ;d'bfo\-hflt_y] x] g]jfM ;d'bfo\ b'g] x] nfu' u'+u' y/of ;+of]hgof ?ko\ sofju' pbfo\-pbf;_ hflt b'g] nfu' k/fk"jk{sfnlg;]+ k|:t/ af:t' sfi7snf, d"lt{snf cno\ cfw'lgs lzNksnfof 1ftfof ?ko\ lzNksf/ hflt kl/lrt b' .

     pbfo\ hflt-;d'bfo\_b'g]of d]d]lk+ yLyL hft hflttM yy]vM lzNnfsf/-nf]xFsMld_, tfd|sf/-tjM_, l;v|fsf/-cjfM_, s+;fsf/-s;fM_, l;Gb'/fsf/-l;+_, algofF, t'nfw/ j lznflns, dlwsMld_of gfk+ lzNksf/-sMld, l;+sMld, :yflkt_ofgf u'+u' hftof ;+of]hgof ?ko\ dfg] h'ofju' pbfo\ ;d'bfo\ vM wO{u' dfGotf sfo\d h'of ju' vg]b' . cy];f+ pbfo\ u'+u' hftof ;+of]hgof ?k vM wOu' vFof 5'+ a}1flgs cfwf/ tYotM k|:t h'Okm'u'wf;f db'GL . Yj 5u' vf]hof-jfnf :jo\u'_oflaifo h'u' b' . g]jfM ;d'bfo\of Yj x] pbfo\ ;d'bfo\ b'g]\ nfu' wof dfGotf sfo\d h'ofjofRj+u' lzNksf/ hflt  cflbsfnlg;]+ x] sfi7snf j af:t'snfof wlg vM .

       -s_ lzNksf/ vFUjof pTklt M

             yMyMu' dffg;k6no\ n'of ju' lzNk j snfoft ;Lkof dfWod+ cfsf/ la km'u' v'AlLb'u'ln+ x] lzNk±cfsf/ÖlzNksf/ h'j+u' vM wOu' yg   dfGotf b'u' vg]b' . lzNksf/ ;d'bo\to;+ yMu' Jojxf/Ls vFNxfaNnfo\ yMt sMld vnM affo\ l;+sMld vnM wof j;f g+  cflwsf/Ls lnvto\ Gxfkflg;]+ x]  lzNksf/ vFUj x] 5]nfanfofgf jofRj+u' b' . y'lsof b;' vM emL k'vf{to\u' kfn+lg;]+ x] yf}ts emLu' hftM-hGdkqLsf_no\ emLu' hft afo\ y/ lzNksf/ vFUj x] 5]nfjofRj+u b' . cy];f+ /fHo+wf;f Gxfkf+lg;] x] lzNksf/to\t l;sMld afo\ l;sMld{ wsf sf]lr+s]u' ofgfju' b'  . lzNksf/ vFUj pNn]v h'ofRj+u' cfMtsof n'ofju' k'nf+u' lznfn]v eWo o]F lsk'ln hutkfn dxflaxfo/of lrn+Rj r}To Rj+u' KoDx tf/fofu' NjxFof k|:t/ d"lt{snf bo\s'Dx lzNkLsf/of gf+ Æ /fwa ef/f] lzNksfnÆg]=;+=&(# lzNnf clen]v vM –-lzNksf/ hflt Gx\oMg] jo]dfn ;+GWof 6fO{D; lGxkf} g]=;+= !!#! onfuf ^÷@)^* c;f]h $ a'wafM_ .

           -v_ lzNksf/ hfltof cl:tTj M

       g]kfn ;+Dat %)! bFo\ hol:ylt dNn+ g]kfMof cflbjf;L g]jf j lnkf g]kfM ufn] b'xf+ jlk+ lyly ;d'bfo\ g ldn]ofgf ^$ u' hftf hflt  b'Yofsf  hflto\ laefhg ofjn] j0ff{>sy+ pbfo\ wfMlklgu' hflto\ ;d'bo\of kj}Zoof Em\jno\ nfsftMu' hftof s|||do\ l;sMld ## g+Da/ j NjxFsMld #& g+Da/of hflto\ s||do\ nfsftMu' b' wOu' hfgkmsf/ to\u' egfO vg] b' –pbfo\ ;d'bo 5u' Dx;Lsf–g]jf ;dfh ,;km'_ .

   -u_ lzNksf/ hfltof k|flrgtf j lzNksf/ hfltof pTklt M

        lzNksf/ hfltof pTklt uan]o\ j ug+ h'n wOu' ;To tYo Yj x] vM wsfM yf}ts ;'gfg yy] x] wsf wfo\ dkm';fg g]kfMof hfqf, kj{, d7, dGbL/, P]ltxfl;s nfo\s'-b/jf/_ OToflbof jfnf :jo\ano\ Yj hflt cflbsfn+lg;]+ x] g]kfMof cflbjf;L vM wOu' vg] b' .

#=k/Dk/fut yfo\ afo\

-s_ k/Dk/fut d"n yfo\afo\ M

lzNksf/ hfltof k/Dk/fut d"n yfo\afo\ wOu' g]kfn d08n-o]F :jflguM_of axL, axfM, laxf, nfo\s' cflb Ifqof ;lts afo\ hvM   bofjTj+u' vg]b' . Vjkof 5'+ lzNksf/ kl/jf/tM vf;ofgf !& j8f t]vfrf] ef/efrf] TjfMof efh' /fwfs[i0f lzNksf/of 5]+ cfu+BM-Oi6b]j_ b'lk+ lzNksf/ vnMt dNnsfno\ =ª\oftkf]n b]uM j %% em\ofM bo]s]t /fhfof cf1fd'tflas on+ Vjk jof P]ltxfl;s lgdf{0fHofo\ Sjltsof P]ltxfl;s HofM k"j+sf Vjkof x] t]vfrf] efef{rf] TjfMn :yfOsy+ afo\Rjgfju'v wOu' cfu+BM5]+of efh' /fwfs[i0f lzNks/ j d]d]lk+ HofyMlhlyto\' egfO vg]b' .M  lzNksf/ hflt yf}sg] yMu' k/Dk/fut yfo\afo\ Tjtf o]+ :jlguMn+ lkg]o\ yLyL yf;o\ yfo\afo\ lxsfjgf yMu' Dxl;sf laof x] jofRj+u' b' .

        

-v_ efo\ j nhufM M

Yj lzNksf/ ;d'bfo\ o]+ :jlguMof yLyL cflbjf;L afo\ /}yfg] jf;LGbfy]  g]jfM ;d'bfo\ b'g] x] nf  . Yj ;d'bfo\of d"ndFfefo\ g]jfMefo\-g]kfn efiff_ vM .Yj ;d'bfo\ k/fk"j}sfn+log;]+ x] jf:t' lzNksnf, sfi7snfj cfw'lgs sfi7snfof nhufM-k]zf_ofgf ju'v;fg+ cfMyf}sGx] jof 5'+ kl/jf/ vnto\;+ yMu' k/Dk/fut nhufMoft xLsf ;do;fIf]k j cg's'n nhufo\ la:yflkt h'ofj+u' vg]b' . @)!& ;fnof /fhg}kts lxpkflnkf 5'+ lzNksf/ kl/jfto\;+ yMu' df}lns y/ lzNksf/-df}lns Dxl;sf_oft lxsf j+u' g vg]b' .lzNksf/ ;dfh laro\ wlg j lrldof gfk+ gfk+ /xg ;xg Jojxf/of dte]b+ s'k|efljt h'of ' ;dfho\ 5yof\ Rjg] dkmof o]Fof lzNksf/ kl/jf/ vnMto\;+ yMtM Æ:yflktÆhftof ?ko\ Dxl;sf j+u' g vg]b' .

$= hg;+Vof M

 a;f]jf;of cfwf/o\ Yj lzNksf/ hfltof hg;+Vof d'Vo ?ko\ Vjk j ono\ cKj x] b' .  lzNksf/tM wof yMt Dx;Lsf jofRj+lk +o]Fof Yj ;d'bfo\tM VjkMj on+ yL yL Ono\ a;fO lxnfjof yg :yfoL sy+ a;f]jf;ofgf jofRj+lk+ vg]b' . gfk+ g]kfMb]o\of yL yL yf;o\ Rjgf jofRjlk+ Yj lznksf/ ;d'bfo\tM g VjkMj on+ x] yfo\afo\ lxnf j+lk+ x] vg]b' . cy];f Yj ;d'bfo\of hg;+Vof g]jfM ;d'bfo\ b'g]nfu' yLyL ;dd'bfo\to\u' hg;+Vof :jof sdx]hs vg]b' .

%= ;gftg wd{ j ;+:s[lt M

     -s_ ;gftg wd{ M

   p\bfo= hflt  wOlk+ a'Wb wd{ dfg]ofOlk+ v;fg+ pbfo\ nfufo\ nflk+ Yj lzNksf/ hftLof wf;f cKjMofgf ;gftg z}a dfuL{, a]i0fjL dfuL{-lxGb"_ v . y'u' hftLlk+;+ hGdlg;]+ d[To' ts+of yLyL ;fdflhs ;+:sf/ j 5'+ g+ wd{ sd+of HofvF ofo\df;f k/Dk/flg;]+ BMa|Dx'to\t /fhpkfWofo\to\t_ k'/f]lxtof HofM ofsf jofRj+u' b' . lzNksf/ hflt lxGb" dfuL{ vM wOu'of b;' Yj x] vM . Yj hfltof uf]q sZok-sflz_ uf]q vM . Yj hflt+ eujfg >L ljZjsdf{oft-lasMdfBoftM_ yMu' s'nu'?of ?ko\ sof xgf jofRj+u' b' . cy]x] s'n /5fof nflu+ dflqzlQm-ci6dft[sf_of k'hf cf/fwgfofgf jofRj+u' b' .

   -v_ ;+:s[lt M

!=cfu+ j b]vfM-lbIff_

cfu M+– Gx\oMg]nflk+ b'xf+ jg] dHo"u' BMlk+ :yfkgf ofgftMu' yfo\, tGqdfuL{to\ u'Kt?k+ :yfkgfofgftMu' 5]+ afo \yfo\ x] cfu+ afo\ cfu+BM vM-;Todf]xg hf]zLof g]jfM vFUj w's" ;km'_ . x/]s hft hflt,pkhflt j vnMof yMyMu' x] l/ltllylt sy+of cfu+ afo\ cfu+BM b' . cfu+ wOu' oyf{y?ko\ hflt pkhflt jf vnto\u' yMyMu' u'Xo\-u'Kt_ vF j /x:odo vF vM .

b]vfM-lbIff_ M–=cfu+do\ b'xf+ jg]t-k|j]zofo\t_ k/Dk/f j tfGqLs k|s[of j Joj:yf sy+ yMu' s'nof cfu+of l/lltylt j lgltldo\dof 1fg laof  s'nu'?+ laoftMu' 1fg x] lbIff vM f s'n u'?+ laoftgu' jx] lbIffoft lnkf cke|+; ofof+ b]vf wfo\u' ofgfxu" h'Odf . lbIff afo\ b]vf  5u' u'Kt-dGq_ g vM . afo\ lbvf w}y' yMu' cfu+ -b'g]of_of vF lkg] ;'Ot+ sg]dt] afo\ sg]dv' wOu' sy+ kfMkmo\sftu-'zky gsftMu'_ 5u' tfGqLs k|s[ofut lalw vM . b]vf softMlk+s] hg}-Sjvf_ bO{ cno\ y'ld;+ rf]vf]lgToh'of lGxof lGxsy+ hkWofgofgf lgTosd{ ofo\df .

      g]jfM hflt dWo b]vfM dsfos+ ;'g+ yyMu' cfu+do\ b'dYofOlk+  hfltof wnMv] Yj hfltg+ nf . Yj hfltofg+ b]vfM dsfos+   ;'g cfu+do\ b'dYofOu' k/Dk/fut lglt b' . b]vfM dsfo\s+ ;'g+ cfu+do\ b'dYofOu' k/Dk/fut lglt+ofgf yMyMu' cfu+do\ k'hfcfhfo\t gfk+ cfrfh'-sdf{rfo{_to\u' e/o\ \Rjg]dfu' afo\ cfrfh'lklgu' UjfxfnLsfo\ dfu' Yj hftLof afWotfh'of Rj+u' b' . Yj lglt+ofgf cfu+do\ k'hfcfhf j bz{g ofo\ gfk+ yf}of Gx"u' k':tfof lzNksf/tM a+lrt h'of Rj+u'hs db' cfu+BMof cl:tTj x] vt/fo\ nfgfTj+u' vg]b' . cfu+sf]yfo\ n"FofDxBM, NjxFofDxBM afo\ l;+ofDxBM 5' vM wOu'tsg yf}of k':tf+ dl;o\w'+sn .co\g emL GxF" k':tfof lzNksf/t b]vfM sfo\t cu|;/tf ;'gfg ofu' db' . b]vfM sfo\w'+sf rf]vf]lgTo h'of lgTosd{ofgf hkWofg ofo\dfu' emGemt+ ;sNo]+lrnfRj+u' vg]b' . cy]';f+ ckjfbof ?ko\ 5'+ Yjx] lzNksf/ ;d'bfo\ b'g]wf;f cfu+BMsf]yfo\ k|a]zofo\t b]vf sfo\dfu' afWorf db' .

     b]vfM dsfo\s+ ;'g+ yMyMu' cu++sf]yfo\ b'dYofOu' k/Dk/fut ;+:s[lts k|fjwfg b'u' Yj lzNksf/ ;d'bfo\of vf;ofgf VjkM t]vfrf] efjf{rf] Tjfof efh' /ffwfs[i0f lzNksf/h'of 5]+ cfu+-cfu+BM_ b'lk+ lzNksf/ vnMto\ cfu+BM k'hfofo\tM 5'+ h'of 5]+of b]vfM b'lk+ hMtM db'u' cj:yfo\ Yj cFof hfgsf/L tn]h'O laOdfu' j tn]h'+ vto\ofgf 5\jofxMlk+ cfrfh'+-sdf{rfo{+_ cfu+_BM k'hfofs]dfu' k/Dk/f b'u' j Yj k/Dk/f yf}g sfo\dx] h'ofjofRj+u' b' . Yj lzNksf/ vnMto\ yf}jof b]vfMsoftlk+ 5Dxx] hMt dbo\ w'+sn y'ls+ofgf cfu+o\of-cfu+BMof_ u'Kt Sjyfo\ b'g]of BMof jf:tljs cj:yf 5' uy]v <, cfh'hfh'lk+;+ kln:yfofgf toftsu' BMtM blgnf < dGtnf < uy] vM < wOu' tsg+ emL;+ dl;o\w'+sn afo\ :o"lk+ 5Dx x] hMtM dbo\w'+sn . y'laodfd emL lzNksf/ to\u'  cfu+of cl:tTj x] vt/fo| nfgfRj+lu' vg]b' . ;gftg k/Dk/fut cfu+Bmkof l/ltlyltsy+ clgkjfo{ b]vfsof hgO Sjvfo\ dflk+ t/ xi\ld+ v]vf   b]vfMdsfu' hgO db'lk+ Yj lzNksf/ vnMto\ df]xgL gvMavt]o\ s'nl5 d'gf s"l5\Ejo\ gOano\ 5Gx"oflglt+;f+ b]vfoMof k|lts hgO{ Vo\;u+gfk+ Sjfvf-hgO{_ nNxfgfsof 5Gx"hs;f+ Sjvfof b]vfM sfo\dfu' yMu' cfu+BMof k/Dk/fut ;f+:s[lt l/lltlyltof Djfsfto=u' s'tMofgf jofRj+u' b' .

     @= odrfM yg]u' -`Fofk'lGx abo\ odfBM yg]u'_

^=cfly{s l:ylt M

     Yj ;d'bfo\to\;+ yMu' k/Dk/fut k]zfoft Gxfkf+lg;] x] s'lt/ pBf]u j 3/]n' pBf]uof sy+ x] hs Gx\ofsf jof pBf]uof sy+ gx\ofj+s] dkm'u'ln+ Yj ;dfhof cfly{s l:ylt vf; x] pGgltofo\ km'u' vg]db' x] wfo\df . cy];f+ Gxkf+lg;]+ ofgfjjofRj+u' lyldu' nhufM w}u' s'lt/ poBf]u, 3/]n' pBf]u j k|flalws HofM h'u'ln+ y'lds] b'u' d]xgltkg, ;Lk j 1fg+ofgfM yMyMu' hLjgof cfwf/e't cfjZoQmf k'/fofgfM g+ gvMrvM u'ly OToflb xg] sg]ofgf Rjg] km'u'ln+ cfly{s l:ylt dWod x] wfo\df .

&= z}lIfs l:ylt M

    a+;fg'ut j k'vf{ sy+ x]  Yj hflt+ k/Dk/fut k]zf sM3fgf jofRj+u'ln+ cfw'lgs lzIff lbIff sfo\u'ln+ Yj ;d'bfo Gx\Hofu' vf; x] vg ]db' . cy];f+ yf}of lzNksf/to\u' z}lIfs l:ylt :jnwfM;f d]d]lk+ :jof Sjx\o+ dh' . Yj lzNksf/ ;d'bfo\ b'g] g+ 8fÞÞS6/, O{lhlgo/, ;LP, k|fljlws j lk=r=8L= ofgftMlk+ j d] d] u'ln+ g pRrlzIff xflifn ofgtMlk+ j ofgfRj+lk+ a'n'+x' ckf] h'h'+ j+u' vg]b' .

*= ;fdflhs cj:yf j l/ltlylt M

g]kfM b'g]of x/]s hf hfltof yMyMu' la:s+u' ;fdflhs ;+:Ssf/ Joj:yf h'ofjofRj+u' b' . hflt ;d'bfo\ Dx;Ls]u' 5u' dfWod hft     hflt+sM3fgfjofRj+u'  afo\ Joj:yfofgf jofRu+u' afo\ 5\onfanfMo\ jofRj+u'  yLyL ;fdflhs ;+:sf.tM vM . g]jfM ;dfh+ Joj:yfofgf xgfjofj+u' yLyL ;dflhs ;+:sf/ g]jfM ;dfh+ b'g] x] g yLyL hft hflt j yfo\afo\ :jog 5'+ etL kfM;fg+ cKjM wofy]+ ;dfgftf x] vg]b' . emL g]jfM to\;+ Joj:yfofgf sM3fgf xgf jofRj+u' a';flg;]+ l; w'+sftfsof d"s+ !) u' ;fdflhs ;+:sf/ Jo:yffofgftMu' b'  . Yj !) u' ;fdflhs ;+:sf/oft bzsd{ ;+:sf/ wfo\u'ofM . Yj lzNksf/ ;d'bfo\to\ d]d]lk+ h]jfM d;'bfo\lklgy]+ x] a';flg;]+ l;ano\tsof ofo\dfu' bzsd{ ;+:sf/ yMu' xl/ltlylt j kxMg+ ;+:sf/tM xgfjofRj+u' b' . drf a'of Jjng] w'+sfM a'/fa'/Lh'of ;Lw'+sf ts +Yj ;d'bfog+ ofo\dfu' !) u' ;fdflhs l/ltlylt j ;+:sf/tM yy] b' M –  -s_ hGd ;+:sf/ - drf Kjfyo\ b'ano\ afo\lg;]+ afo\ drf a'Ogx\oM j drf a'Ow'+sf ofo\dfu' l/ltlylt j ;+:sf/tM_, -v_ drf h+Sj-kf:gL_, -u_ a'Flb-hGdlGx+_ xg]u'. -3_ a';F vfo\u', -ª_ so\tf k'hf, -3+_ Olx -a]n?lk dxfBM ;flIftof ;'j0f{ s'df/?lk -lx/0o k"?if _gf/f+BM gfk+ h'Ou' 5u' Olxkf – g]jfM Dxfo\drft uan]+ x] lawjf dh'os]t g]jfMto\;+ s3fgf jofRj+u' 5u' la:s+ g]jfM lylt – Olx g]jfM lylt ;+Gwiof 6fOD; klGxkf} g]+=;+= !!#@ l;nYj ÷@)^*df3 @@ cfOtafM_, -r_ afMÅfM, -5_ Olxkf-laafx_., -h_ HofM h+Sj j -em_ ;L w'+sf ofo\u' HofvF-d[To';+:sf/_t vM .

(= ;f+:s[lts laz]itf

     -s_ wfld{s ;+:s[lt M– != ggL-Tofu+k'kf k'hf , @= lbu'-b]o\u'_ k'hf , #= ;;' k'hf, $= laZjsdf{ k'h, %= vf]/;L >f4, j ^= odrf yg]u' ,;f]Å>f4, j gjb'uf{ xg]u' .

    -v_ ;fdflhs ;+:s[lt M– hft Ejo\, -lzNksf/ ;d'bfo\ hs Rjgf gOu' 5u' aGb;}S;gof Ejo\_ j yLyL u'7L xg]u' .

!)= g]jfM ;dfho\ b'g] lzNksf/ ju{of e"ldsf M–

          o]F :jlguM b'g] 5]+of cfw'lgs Olhlgol/+u k|ljlw b'xf+ djMlgano\ Yj lzNksf/-sMld, l;+sMld, :yflkt_y/lk;+ x] 5]+, nfo\s', kmNrf,;t, b]uM OToflb lgdf{0fof Hofo\ hu :jfo\u'lg;]+sof l;+ofu' dfSj Hofo\ d'Vo k|fljlwsof e"ldsf lDxtfjofRj+u' vM  . Gxfkf+lg;]+ l;+of Hof ofgfjof Rj+u'ln+ y'ldtM Jojxfl/s vFNnfanfo\ sMls afo\ l;+sMld wsf ;+Daf]wgofgf jofRj+u' vM . l;+Hofof k|v/ 1ftfto\tM sMld gfoM ;Daf]wgofgf 5]+ ,nfo\\s' afo\ b]uM 5'+ g lgdf{0fof Hof k"jlgano\-sfo{ ;DkGg_ h'Oano\ knL+ lrgf w'l/ k'hfofgf sMld gfoMoft a]tfnL+rLsf xgfagfofo\u' k/Dk/f emL g]jfM ;dfho] b' .  g]kfMof k'nfk'nf+u' Pltxfl;s j k'/ftflTjs snfTds  ‰ofM , n'vf, Tjfgfl;+ OToflb b'u' b]uM, nfo\s' afo\ 5]+of  lgdf{0f Hofo\ Yj lzNksf/to\;+ d'Vo e"ldsf lDxtfj+u' b' . 

        o]+ :jlguMof g]jfMto\u' k'n+f k'nf+u' 5]+o\of snfTds sdn ‰ofM, sfM ‰ofM, s'+ ‰ofM, uM ‰ofM, ufM ‰ofM, uf] ‰ofM, 5kf ‰ofM, ltls ‰ofM, wg'kf]tf xb{ ‰ofM, kGr ‰ofM,kf;'vf ‰ofM, afs' ‰ofM, Dxoo\vf ‰ofM, ;"o{d"vL ‰ofM, ofs' ‰ofM, ;+ ‰ofM, :jvf em\ofM b]z] db' em\ofM OToflb ct'nlgo\ sfi7snfof snfTds em\ofMtM Yj lzNksf/ ;d'bfo\of snfTds j l;h{glzn dfg;ktno\ sNkgfh'u'  snfTds lzk j snfoft yMu' d]xgt j l;h{gl;n Nxft+ d't{ cfsf/ laof 5]+of clt :jef bo\s]u' Hofo\ tMw+u' e"ldsf lDxtfju' b'

!!= lzNksf/ ;dfh M

        -s_ lzNksff/ ;dfhof Oltxf;  M

                   @))& ;fno\ hxflgof /f0ffzf;gof cGt h'of k|hftGq pbo\ h'Ow'+sf bSjIfqof hft hflt ;d'bfo\to\;+ ;Ë7Lt h'of yMyMu' hflto        xs clwsf/of lglt+ Gx\oMHof jgfTj+u' em\jno\ Yj ;d'bfo\to\;+ g+ o\+ 6]axfMof efh' z+s/ lzNksf/h'of gfoMno\-cWoIftfo\¬_ Gxfkf+v';L lzNksf/ ;+3 kln:yf h'u' vF VjkM efjf{rf]o 5]+ h'ofcfMyf}sg] o]+ goFfahfo/ RjgflbDx efh' nIdLeQm lzNksf/h'of egfO vg]b' . jo\s efh'of egfO{ sy+  j kln:yf h'u' lzNksf/ ;+3o\ dxf;lrjo\ VjkM efef{rf]of :j=k|]daxfb'/ lzNksf/ j b'hMtMno\-;bZotM_ efh' l6sf lzNksf/,efh' /Tg lzNksf/, efh' a]vf lzNksf/ j :j=efh' k"0f{eQm lzNksf/ b' wOu' yMt n'd+tno\of ;+3of kbflwf/Lto\u' gf+ n'd+sf woflb . co\no\ j ;+3o\ o\+ on j VjkMof lzNksf/tM b'Yofu' vF g woflb . @)!& ;fnof /fhg}lts Xo"kf lnkf j;+3-;Ë_lg:s[o\ h'h+jgf lzNksf/ lzNksf/ laro \g km'6 h'of o]+of lzNksf/ ;d'bfo\to\;+ yMu' df}lns Dx;Lsf-klxrfg_ x] lxsf-kl/jt{g_ofgf j+u' vF g+ jo\s efh''+of egfO{ b' .

        -v_ lzNksf/ ;dfhof cfjZoQmf j lzNksf/ ;dfh gL:jgf-:yfkgf_ M

                   lzNksf; ;dfho\ ;f+:s[lts, wfld{s j ;fdflhs l/ltlylt sy+of ;f+:s[lts HofM j yLyL ;+:sf/of Hof ofo\t d]d]u'  g]jfM ;d'bfo]y]+ x] Yj ;d'bfo\ b'g] g Gxfkflg;]+ x] yLyL u'yL ;+rfngofgf jofRj+u' v;f g Yj ;d'bo\of kl/jf/ j ;dfh b'g] jOu' u'u' g cj:yf j ;d:ofoft d}lqk'0f{, ;befjsy+ Ps cfk;o] ;dGjogofgf ;fd'lx sy+ ;dfwfg ofo\u' tfTjgf j lrQf;'tof UjxfnL ofOu'of gfk+ hflto\ xs clwsf/ j cl:tTjof ;M;Qm ;MtOu' Gx"sy+of 5u' yMu'  hflto\ ;fdflhs ;dfh ;+u7Lt h'Odfu' lzNksf/ ;d'bfo\ b'g] cfjZiQmf h'of Rj+u' oyf{tf jfMrfo\sf gkfnd08nof VjkM b]zo\ k|flrg o'ulg;]= k/Dk/fut sy+ j;f]jf;ofgf jofRj+lk+ Yj lzNksf/ j NjxFsMld-lznfsf/_ hflt ;d'bfo\ dWo\ Vjk+ yLyLOno\ o\+ a;fO ;/]h'of jofRj+lk ;+ko'Qm vnM kl/jf/of :j=efh' xl/eQm lzNksf/ j :j= efh' u0f]zs'df/ lznfsf/h'lk+ lgDxl;of larfM j ;'emfj sy+ efh' nIdLeQm lzNksf/h'of ;s[o\tfo\ g]=;+=     ÷ @)$# ;fno\ lzNksf/ j lznfsf/ ;+o'Qm ;dfhof HofyM :j= efh' u0f]zs'df/ lznfsf/h'of gfoMno\-cWoIftfo\_ lzNksf/ ;+:sf/ ;ldlt -u'7L_ kln:yf h'u'- lzNksf/ ;+:sf/ u'7L Dxl;sf , lzNksf/ Dxl;sf ;km' !!#@ _ j lnkf  g]+=;+=    @)%! ;fno\ VjkMof efh' /fh]; lzNksf/-vfFg_of gfoMno\-cWoIftfo\_ lzNksf/ o'jf ;+3 kln:yf h'of lnkf jx] o'jf ;+3 k/Ldflht h'of ælzNksf/ ;dfh g]kfn æ of gfd+ ?kfGt/Lt h'of ;dfh gL:ju' vM .

!@= lnvF M

         g]jfM b]o\of snf ;+:s[ltoft lhjGt ?k ljofM la1 j snfsf/of ?ko\ kl/lrt h'of Rj+lk Gxfkfof lzNkL l;+sMld gfoMt -jf:t'la4 t_ yf}sGxo\ cfw'lgs ef;+ æcfls{6]sÆ Gxfkf+lg;]+ yf}+of a}1flgs o'u -gL5u"u' ztfAbL_ ts g+ yMu' lzNksnfof 1fg ;Gtltto\t x:tfGt/0f ofofF -nNxfgf+_ Djfsf tot ;kmn h'ofRj+u' b' . lzNksnfof wgL /fli6«o lae"lt c/lgsf] yhflk+ cfh' cfhfh'lklgu' kfnf+lg;]+ yMu' nhufM oft Gx+s] dlap;]+ g]kfM b]o\of uf}/a usfo]u' ln;]+ yf}+ts Djfsf tot ;kmn g+ h'ofRj+u' b' .

            ;n+;MbF Gx\oM l;+sMld lzNksf/ j Nxf]FsMld -lznfsf/_ ;d'bfoof cfh' chfh'lk+; b'Mv l;ofM yMu' Nxft+ l;h{gf ofgfM bo]sftMu' ljZj;Dkbf ;"lrno nfu' gf+hfMu' P]ltxfl;s k'/ftflTjs snfTds w/f]x/ dWo] Vjkof nfos" b/jf/,lgGofkf Em\of Goftfkf} b]uM, rfFu'gf/fo0f b]uM, o]+of x'gdfg9f]sf nfos" b/jf/, tn]h' b]uM, onof nfos" b/jf/, b]zod? ‰ofM, yLyL b]uno\ l;h{gf ofgftMu' rf}/f;L cf;go'Qm Tjfgf l;+ cflb j g]kf b]o\of yLyL yf;o\ Rj+u' sfi7snf j k|:t/snf+ yf}+ ljZjo\ emLt Dx;Lsf Rj+u' b' .

            Oltxf;of yLyL sfnv08o\ zf;sto;+ yf]k/]]ofu' ofu' ;+:sf/, ;+:s[lt, ljlw, Jojxf/, wd{ j k/+k/foft l;/f]k/ j cfb]zoft kfngf ofof+ g]kfM d08nof yLyL yf;o\ jf:t'snf lzNksf/ -l;+sMld_ j lznfsf/ hftLto;+ yMyMu' lzk+­­­­ ct'ngLo snfTds sfi7snf j lznfsnf d'lt{ tM >[hgf :yfkgf ofgf yMu' ;GtlttotM yMyMu' klxrfg -Dxl;sf_ of 5fk Tjtfj+u' oyfy{tf lGxGxo\of lgefy]F k|:tx] h'of Rj+u' vg]b' .

            ljZjof Gxog] lemMu' lzNksnf+ g]kfM b]o\oft Dx;Lsf Rj+u' hs dv';]F cfhf cfhfh'lk+; >[hgf ofgf gf;f]of?ko\ lemt TjMtf j+u' jx] lzNkL ;d'bfo\of snfTds >[hgfoft cjnf]sg ofMjlk+ ljb]zL kfxf+t kfv]+ /fHo+ lGx+ sf]6L sf]6L-s/f}8f}_ bfF cfDbfgL ofgf jofRj+u' ;ls;g+ :o"u' x] vF vM . u'DxM k'vf{of lxrMlt+ >[hgf ofu' snfTds >[hgf+ /fHoof cfDbfgL hsM h'of Rj+u' dv'ls ljZjof Gxog] b]zoftx] DxM;Lsf ljofjofRj+u' b' . yf}+ jx] k'vf{of ;Gtltto\u' Dx;Lsf Gxgf jgLu' cj:yfo\ Yo+u' vg] b' . uf}/ado\ lzNksf/ j lznfsf/of ?ko\ RjgfRj+u' yMu' Dx;Lsf -klxrfg_ yf} jof lzNkL HofdLof dfglrqo\ l;ldt h'h'+ jgf Dx;Lsf x] GxMgf+jgLu' cj:yfo\ Yo+u' vg]b' . Dxl;sfx] GxMgfjlgu' cj:yfo\ Yo+u' lzNksf/ j lznfsf/ hftL -;d'bfo_ of P]ltxfl;s DxM;Lsfoft Djfsftot Yj ;d'bfo\of cfh' cfhfh' of lxrMlt+ >[hgfofgf ljZj ;Dkbf ;'rLn] nfu' P]ltxfl;s j k'/ftflTjs snfTds w/f]x/t cjnf]sg+ p7]h'u' cfo\ ;|f]t dWo] 5'+ eRrf j lzNkL hftLof hftLo cl:tTj, xs clwsf/, Dx;Lsf -klxrfg_, ;+/If0f j pTyfgof lglt+ d]xgtf -Royalty) laOu' Joj:yf /fHo+ ofo\df .

            )^@.)^# of hgcfGbf]ngof /fhg}lts x\o"kf lnkf b]zo\ bSsf] yf;+ yMyMu' hftLo cl:tTj, xs, clwsf/, Dx;Lsf -klxrfg_, pTyfg OToflbof nflu+ cfjfh Ajnsf+ Rj+u' cj:yfo\ Yj lzNkL lzNksf/ j lznfsf/ hftL g+ d]xgtf -Royalty) of dfu ofu'of ;'gfg+ cGoyf ;f]r]ofo\ dfu' cj:yf gfk+ db' . Yj ;d'bfog+ yMu' hftLo klxrfgof ;jfno\ cfjfh Ajn+s]dfu' ;do\of dfu vM . YjM Onog+ yMu' cl:tTjof lglt+ Yj ;d'bfo ;lqmo dh';f yMu' Dx;Lsfoft dfMu' sy+ lkAjo] dkm}u' cj:yfg+ jO{ gfk+ lzNkL lzNkLsf/ j lznfsf/tot tMw+u' ;+st g  jo]k'm wsfM tfo\sf Yj ;d'bfoof Gxon'jfM to;+ rf;f]tof g'uM Ajn+sf Gx\of jg]dfu' b' . Yj l;+sMld lzNksf/ ;d'bfo g+ g]kfM d08nof yLyL yf;o\ yLyL sfnv08o\ jf:t' lzNksnftM >[hgf ofgf w/f]x/of ?ko\ /fHo j yM ;Gtltto\t Tjtf j+u' b' . Gx\ofDx+ lzNkLsf/+ yDx+ kl/sNkgfofgf >[hgf ofu' snfsf/Ltfof sfnfGt/ts g+ ;s:of+ cfxf wfo\df w}u' rfxgf tu'nf kSsfx] bO{ co\;f+ snfsf/of snfsfl/tfoft Oltxf;+ cfxf hs wfo\u' vM;f snfsf/of jf:tljs sb/ ofu' Hof kfo\l5 h' wfo\ km}dv' . ljZj;Dkbf ;"lrno\ nfu' Vjkof P]ltxfl;s j k'/ftflTjs ªoftfkf]n b]uM j %% ‰ofn b/jf/ nufot snfTds w/f]x/o\ yMu' kf}/vL Nxft+ snf >[hgf oflk+ lzNkLsnfsf/ l;+sMld lzNksf/ ;d'bfo to\u' af/] Oltxf;of kfgfo\ ug+ 5'+ Rjoftu' vg] db' . yy] Yj ;d'bfo\ to\t Oltxf;of yLyL sfnv08 lg;]+ x] pk]lIft ofgf jof Rj+u' vg]b' . cem Oltxf;+ hs dv' Oltxf;sf/, Oltxf;ljb j d]d]lk+ ;DalGwt n]vto;+ gfk+ Yj ;d'bfoft gh/ cGbfh ofgf pk]lIft ofgf jofRj+u' vg]b' . pls+ ;DalGwt kIft;+ yMyu' b[li6 lxsf k'/ftflTjs snfTds w/f]x/of lgdf{0fo\ ->[hgfo\_ yMu' snfsfl/tfof n'd+s] axu' 5fk Tjtf j+lk+ lzNkL l;+sMld lzNksf/ Yj ;d'bfog g+ yMu' hftLo\ klxrfgof ;jfno\ bSj+ Pstfa4 j ;Ë7Lt h'of z;Qm ?ko\ ;M todfu' vg]b' -lemu' :jlguM lGxkf} g]=;+=!!#! `FnfYj # j lzNksf/ Dx;Lsf ;km' g]=;+' !!#@_ .

 

जुजुया छ्यने तक ल्हा तएगु अधिकार दु पी नौ जाती Napit jati

 
 जुजुया छ्यने तकं ल्हा तय्गु अधिकार दुपिं नौ जाति




          नेपाःदेय् थीथी कला, संस्कृति, तजिलजि, बिधिव्यवहार व जात जाति नामं जागु देय् खः । नेपाःया तजिलजि व कला संस्कृति विश्वया न्हयःने नेपाः म्हसिका बिया वया च्वंगु जात जाति मध्ये नेवाः समुदाय् दुने लागु प्राचिनकाललिसें नेवाः समुदाय्यात सुद्धिकरण याय्गु ज्याःया अभिभारा कया वयाच्वंपि नेवाः समुदाय्या नौ (नापित) जाति खः । थ्व जाति परम्परालिसें नेवाः समाज दुनेया व्यक्ति विशेषया स“ चाकेगु व लि–लूसि ध्यंका शरीर सफासुग्घर याना व्यक्तित्व ९एभचकयलबष्तिथ० दय्केगु ज्याःय् समाजयात ग्वाहाली जक याना वयाच्वंगु मखुकि थ्व जाति विशेषया उपस्थिति मजुइकं नेवाः समुदाय्या गुगुनं रितिथिति व कर्मकाण्ड शुद्ध मजुइगु नेवाः समाज दुने मान्यता कायम जुया वयाच्वंगु परम्परा दु । जन्मलिसें मृत्यु कर्मकाण्ड व थीथी नेवाः संस्कारे थ्व जाति विशेषं स“ चाका व लि–लूसि ध्यंका अलःतया सुद्धिकरण मयातले छुनं नेवाः संस्कार पू–मवनिगु रिथित व परम्परा थन आःनं कायम हे दनि । छु नं नेवाः संस्कार छुं–जुया नौ उपस्थित जुइमफुसा थ्व नौ जाति विशेषया प्रतिनिधि व प्रतिमाया रुपय् थ्व जातिं लूसि ध्यंकेगु ज्याःय् छयलाबला वयाच्वंगु ज्याःभः “छलंचां” जकसां थम्हंहे थःथःगु तूतिया लूसिइ थिइका नौ नं थःत सुद्धिकरण यागु भाःपिया संस्कार पू–वंकेगु ज्याः थन जुया वयाच्वंगु खने दु । थुकिं सि दु नेवाः संस्कारे व नेवाः समाजय् थ्व नौ जाति विशेषया गुलि महत्व दु वा समाजय् छु स्थान दु धका ।

          नेवाः समाजया जाति मध्ये स्यःस्यः, जोशी, मल्ल, उदास, शाक्य समुदाय व ज्यापु जात जातिया जकः दय् द“सं अन्न कया सं“–चाकेगु व लूसि ध्यंकेगु परम्परा दुगु व थ्व न्यागु जात बाहेक नेवाः समाजया हे मेगु जात विशेषया स“ चाय्गु, चाकेगु व लूसि ध्यंकेगु ज्याः थ्व जातिं याय् मज्यूगु परम्परा थन दुगु खने दु । थुकिया हुनि धासा सुना नं थथेहे खः धका धाय फुगु मदु ।

          पौराणिक कालय् जगत पालनकर्ता विष्णु भगवानया त्यःपुचां (नाभिं) प्यपाः ख्वादुम्ह श्रृष्टिकर्ता ब्रम्हा नापं उत्पत्ति जुगु खः धइगु किंम्बदन्ति आख्यान व मान्यता दुगु हुनि कालन्तरय् वया थ्व नापित जु–वंगु व थ्व जाति नौग्रहयात साम्य याय्गु क्षमता दुगु हुनि नेवाः भाषं थ्व जातियात “नौ” धया वगु खः धइगु थन मान्यता खने दु । ब्रम्हा नापं प्रादुर्भाव जुगु व द्वापरयुगय् यदुबंशी श्री कृष्णया स“–चाय्गु अभिभारा नापं पू–वंका वगु थ्व जाति खः धइगु आख्यानं थ्व जाति पौराणिक काललिसें उत्पत्ति जुगु खने दु ।

          श्री कृष्ण भगवानया स“ चाकेगुलिसें राजामहाराजापिनिगु स“ चायगु ज्याः याना श्री कृष्ण भगवान व जुजुया छ्ने तक ल्हातया थःगु न्हयःने क्वछुके फुगु अधिकार व क्षमता दुगु व नेवाः समुदाय्यात सुद्धिकरण याय्गु प्राचिन काललिसें अभिभारा कयावयाच्वपिं थ्व नौ जातिं स“ चाय्गु व कतपिनिगु तूति थिया लूसि ध्यंकेगु लजगा याना वयाच्वंगु परम्पराया हुनि थःत थ्व जातिं हिनभावना काय्मागु छुंहे अवस्था खनेमदु । नापं गैह्र नौ जातिं थ्व जाति समुदाय् यात हेला याय्मागु छुंहे हुनि खने मदु ।

          थ्व जातिं थःत बौद्ध धर्मालम्बी खः धया वसा नं थ्व ख“ संखाया घेराय् लागु खने दु । पौराणिक कालय् बिष्णु भगवानया त्यःपुचां (नाभीं) ब्रम्हालिसें प्रादुर्भाव जुगु आख्यान दुुगु व कश्यप गोत्रया थ्व जातिया सनातन धर्म बुद्धिस्त वा बौद्ध धर्मालम्बी गे जुइफु ? थ्व ख“ दुवाला स्वयमागु विषय खः ।

          बौद्ध धर्म सम्प्रदाया देवी देवता, करुणामय लोकेश्वरपिनिगु न्ह्वं (महास्नान) याईबले नेवाः परम्परा व संस्कार कथं थ्व जातिं लोकेश्वर पिनिगु तूति पाली “अल” तय्मागु व अल मतःतले न्ह्वं (महास्नान) शुभारम्भ मजुइगु थन धार्मिक परम्परा काय्म जुया वयाच्वंगुया हुनि जक थ्व जातिया सनातन धर्म बुद्धिस्त (बौद्ध) खः धाय्गु पाय्छि जुई मखुथे“ च्वँ ।

          निश्चित नेवाः समुदाय्या धर्म, कर्म व संस्कार शुभारम्भ याय्त न्हापालाक थ्व जातिं छलंचां लि–लूसी अलः मतय्क सुद्धिकरण मजुइगु व सुद्धिकरण मजुइक छुंन संस्कार पू–मवनिगु हुनि थेन्तु थ्व जाति बौद्ध सम्प्रदाय्या लोकेश्वर करुणामय् देवीदेवता तकं सुद्ध मजुइगु सनातन धार्मिक परम्परा दुगुु हुनि लोकेश्वर पिनिगु तूतिपाली अलःतया सुद्धिकरण याना बिइगु व सुद्धिकरण याय्मागु अभिभारा नापं थ्व जातियात जुया वयाच्वंगु परम्परा खने दु ।

         थ्व जाति समुदाय्या परम्परागत बस्ती नेपालमण्डलया स्व निगः व स्व निगःलँ पिने गन गन नेवाः बस्ती दु अन अन थ्व जातिया बस्ती खने दुगु थ्व जातिया बौद्ध धर्म नापं सनातन स्वापु लोकेश्वर पिनिगु न्ह्वं (महास्नान) याय्त तूति पाली अलःतय्मागु परम्परा बाहेक बौद्ध धर्मया बाः, बही, बिहार नापं छुं स्वापु खने मदु । थ्व हुनि नं थ्व जातिया सनातन धर्म बुद्धिस्त (बौद्ध) खः धइगु सिइमदु । श्रृष्टिकर्ता ब्रम्हा नापं उत्पत्ति जुगु आख्यानाया नापं थ्व जातिया गोत्र कश्यप जुगुया हुनिन थ्व जातिया सनातन धर्म शैब वा बैश्णवी धर्मालम्बी (हिन्दू) जुइमागु खने दु ।

          नेवाः जात जातिलय् देखा मकाय्कं सु–न आंगमय् दुमथ्याईपि शाक्य, बज्राचार्य, उदाय् जातिथेँ थ्व जातिया दथुइनं देखा मकायक सु–न आगंमय् दुमथ्याइगु परम्परागत प्रावधान जुया वयाच्वंगु दु । देखा मकाय्कं काय्मचायात आंगमय् दुमथ्याइगु परम्पराया नापं थ्व जाति दुने भौमचा आंगमय् दुथ्याकेत–भौमचां काय्मचा बुइकेहे मांगु व छुं जुया कायमचा मबुल वा म्ह्याय्मचाया जक बुइकल धासा व भौमचा वा म्ह्याय्मचाया मां गबलेहेँ आगंमय् दुमथ्याइगु वा दुथ्याकेगु परम्परा मदु । थ्व परम्परा आःतकन काय्महे जुयाच्वन तिनि भौमचां काय मचाहे बुइकगु खः सानं यदि जातं मथ्याम्ह भौमचालात धासा गुगुहालतेय्न आगंमय् भौमचा थ्याकेगु परम्परा मदु धैगु न्हूंघःले च्वमः भाजु नारायण नापितजुया भनाइ दु । आगमय् न्हुम्ह भौमचा दुथ्याकेगु नितिनियम व परम्परा मदु । आगमय–न्हुम्ह भौमचा दुथ्याकेगु नितिनियम व परम्परा स्वयबले मेमेगु जात समुदाय् स्वया स्या आगद्यःया न्ह्यःसलय् थ्व जाति कट्टर खने दु । थ्व परम्परायात समय्साक्षेपयाना हिका यंकेमागु खनेदु ।

         थ्व जातियागु परम्परागत पेशागत थ्व जातिं समयसाक्षेप याना यंके मफुगुया हुनिं भारतीय ठाकुरतयसं थुमिगु परमपरागत लजगा (पेशा) लाका काय धुन्कल अयनं समय सापेक्ष याना यंकेगुलिं थ्व जातिं मस्वगुलिं परम्परागत पेशां बिस्थापित जुजु वना च्वंगु खने दु ।

          नेवाः समुदाय्यात सुद्धिकरण याय्गु परम्परागत ज्यायाना वयाच्वंगु थ्व समुदाय् हाडजोर्नी ९इचतजयउभमष्अ०  उपचारया विशेषत हस्तसिद्धि दुुगु खने दु । झी नेवाः समाजय् सुयाँ ल्हा तूति मर्के जुया थ्व समुदाय्थाय् वना पाः वासः तया वा मालिसयाका उपचार याय्गु थन परम्परा जुया वयाच्वंगु आः नं खने दु ।    
झीगु स्वनिगm न्हिपौ
ने.संं.११३२ तछलाथ्व एकदििश
२०६८ आसार १ शुव्रmबाः

digu pooja दिगु पूजा

नख चख मध्ये छगु नख दिगु पुजा

६९ जेष्ठ १९) भाग १
व
नेसं११३२ तछलाथ्व १४
(२०६९ जेष्ठ २१) भाग २

          नखः चख मध्य छगु नख दिजु पुजा

झी नेपाःमि तयेसं कःघाना हना वया च्वंगु थी थी नःखः चखः मध्य दिगु पूजा न छगु खः। दिगु पूजा धयागु कुलदेवताया पूजा खः । दिगु पुजा मौसमी पर्व खः थःगु पहुचं पिनेया दक्व देवी देवता हनेगु आजु आजाजु (पूर्खा) पिनिगु मान्यता दुगुलिं थ्व दिगु पूजा हनेगु सुरुजुगु खः । झीगु मनये पिरोलय् याइगु सोचबिचारया ग्वाहली यायत् दिगु पूजा याय्गु चलन जुगू खः धइगु संस्कृतिकर्मी तय्गु भनाइ दु । दिगु ख“ ग्वया अर्थ थः च्वनागु स्थायी थाय् व छें खः । थःगु आजु आजाजु पिसं (कुलं) चिरस्थाइरुपं मान्ययना पूजायाना वया च्वम्ह द्यःहे दिगुद्यः (कुलदेवता) खः पितृ कुलपुरुषया लूमन्ती (सम्झनाय्) थ्व दिगु पुजा हना मान्ययाना कःघाना हनावया च्वगु खः धइगु थन संस्कृतिविदपिनीगु भनाइ दु । दिगु पूजाया अपभ्रंश जुया थ्व पूजायात दु पूजा व दुगु पूजा नं धयेगुया । थ्व दिगु पूजा दक्व थी थी जात जातीया न्हापाम्ह जन्मदाता आजु आजाजु अजिमा पिनि लुमन्ती श्रद्धालु भक्ती पूजा मान्याना हना वयवंगु छगु प्रकारया पितृद्यःया पूजा खः । झीसं ख्वरसि श्राद्धा (खुशियाली बापत याइजु छगु श्राद्ध) याइगु श्राद्ध बाहेक मेगु पितृतय्गु श्राद्ध पिण्ड दान याय्बलये तिन पुस्ता दुनेयापिं पितृतय्त जक पिण्ड तई वा श्राद्ध याई तिन पुस्ता न्हापाया पितृतयगु श्राद्ध याई मखु वा पिण्ड तई मखु । तिन पुस्तां न्हापाया दक्व पितृतयेतद्यः भाःपिगु झीगु परमपरा खः । तिन पुस्तां न्हापाया दक्वं पितृ द्यः तय्त झीगु कुलद्यःया कथं दिगु पूजायाना नःखः हनावया च्वनागु दु । गैह्र नेवाः तय्सं थ्व पूजायाता देवाली पूजा व कुलदेवता पूजा बाय् कुलायन पूजा न धाई ।

यें स्वनिगःया नेवाः तय् थौ कन्हे दिगु पूजाया माहोल सुरु जुया च्वगु दु । बछलाथ्व अक्षय तितृयां (बैशाख शुल्क अक्षय तृतियां) सुरु जुगु थ्व पूजा वा नःखः तछलाथ्व पष्ठी (जेष्ठ शुक्ल कमार षष्ठी)  सिठी नःखः दुने क्वचायेकेमा । झी नेवाः समाजे वाःया आइतबाः व विहीबाः या दिं जक दिगु पूजा याय्गु परम्परा दु । अक्षय तृतिया धुंका न्हापालकबगु अइतबाः बाय् बिही बाः मध्य न्हापा वगु बाः कुन्हुयात तःदिं मानेयाना उकुन्हु पूजायाई । छुं जुया उकुन्हु पूजायाय् मखंसा सिठि नख दुने न्हयाबलेये पूजा यासां ज्यूगु थन नेवाः थिती दु ।
थीथी जात जाति जातितय्सं थीथी देव देबी यात दिगुद्यः या रुपय् कया पूजायाना मान्ययाना दिगु पूजा कःघाना वयाचवगु दु । अप्वयाना थी थी जात जतितयसं महाद्यः यात कुलदेवता (दिगु द्यः) या रुपय् कया मानेयाना वया चवगु थन खनेदु । यें ओम बहाया शाकय तयुसं पूर्वया दुम्चा महाद्यः, ओमबहायाहे बज्राचार्य तयसं अट्को नारांद्यः, ताम्रकार  तय्सं उग्रचण्डी, यें न्हेपंखा (कलंकी) या अधिकारी क्षेत्री व सुनारतयसं कल्खु (बालकुमारी) अजिमा (कलंकी माई), राणा तय्सं थापाथली या दोला (दोलब्व) अजिमा (श्री कुमारी) अथे शाह बंश तय्सं दक्षिणकालीद्यः यात थगु दिजु द्यः या रुपय कया पूजायाना वया चवंगु खने दु । छम्हहे देव देवीयात थी थी जात जाति तय्सं दिगु द्यः या रुपयेमानेयाना वगु ख“य वाला स्वयगु खःसा छगु थासं छगु मेगु तापाथाय् बाय् सरेजुया वइबलय् स्थनीय छम्ह देव वाय् देवीयाता थःगु छेंज पिनिगु  संरक्षण यायात धार्मिक आस्था व विस्वास कथं संरक्षकया रुपय् नाला कया थगु संरक्षक द्यः या रुपय् तातकालीन अवस्थाय् मानेयाना दये दसं पूजायाना व“ व“ कालन्तरे वहे द्यः यात सन्तती तय्स दिगु द्यः धया पूजा मानेयाना बगु जुइमा धइगु झीसं अनुमान याय् बहःजू । मे मेगु थी थी जात जाति तय्सं धासा थःगु दिगु द्यः देवता खः वाय् देवी खः धइगु तकनं एकिन याय् मफुपि नं थन दु । थथे थःगु दिगु द्यः थ्व धका एकिन याय् मफुपिं जात जाति समुदायनं थःगु पुर्खां थीथी थासय् (ख्यलय्) दिगु द्यः भापिया तात्कालिन अवस्थाय् तान्त्रिक विधिकथं पलिस्थायाना तयातकगु प्रकिृतिक मूर्तियात हे थःगु कुलया दिगुद्यः मानेयाना पूजायाना वयाच्वंग दु । छगु थासं मेगु थासय् थाय्बाय् सरेजुया वपिं समुदाय तय्सं थः थःगु दिगुद्यः व आ“गंद्य(इष्टदेव) नापं तान्त्रिक विधिकथं थः नापं हया थाय् थासय् पलिस्थायाना तःगु खने दु । शिल्पकार समाज नेपालया उपाध्यक्ष भाजु गणेशभक्त शिल्पकारया धापू कथं गुगुदिशाय् स्वया दिगु द्यः पूजा याय्गु परमपरा जुया वयाच्वगुखः उगु दिशा पाखे हे पुर्खातः वगु ज्वीइमा धइगु भनाइ दु । थी थी जात जातितय्गु दिगु द्यः विभिन्न दिशाय स्वया च्वंगु खनेदु ।
थःथःगु कुलया दुजःत छथाय् मुना सगोलं (सामुहिक)कथं दिगुद्यः या पूजा अर्चना याय्गु पितृतय्तः श्रद्धा व्यक्तयाय्गु कुलया ऐतिहासिक व्यक्तितय्गु चर्ना व गुणगान याय्गु दिगु पुजा व दिगु पुजाया ईलय् जुइगु कुलया दुजः तय् भेलाया छुमां (तात्पर्य) खः ।
थी थी जात जातिं थःथःगु कुलया रितिथिति कथं थन दिगु पूजा हना वया च्वगु खनेदुः । नेवाः थिति कथं दछिया दुने छेंया न्हूम्ह जः (भौमचा व मचा) दिगुद्यः यात किस्लिछाया थः थःगु रिति थिति कथं पूजा याना जक छेंया जः मानयता जुइगु थिति दु ।
जाति उपजातिया रिति थिति कथं सायमी (मानन्धर) तय् दिगु पूजा याइ बलय् ख्यलय् छागु आ“गं भ्वय् ब्वखे क्वख“ व गुम्ह समुदाय्या ध्वलं चिप मयातल्ले जः दुजः तय्सं चिप थिइ मज्यूगु थिति दु । ध्वंलं आ“गं भ्वय्ब्व चिप मयातले थः पिसं भ्वय् नय मजिगुलिं सियाम्ह बाय् ल्ह“ याम्ह ध्वया मूर्ति दय्का व ध्व“या मूर्तिं चिपंथिका नः थिति पूवंका दिगु पूजा कःघाना वयाचवंगु ख“ झवछे“ या भाजु राजेन्द्र मानन्धरया भनाई दु । दिगु द्यः यात पूजा याइबले हय“ खे“ जक चलेजुगु व गुम्हेस्या. म्येयाला अनिवार्य मागु खने दुसा गुगु जाति समुदायया मेया ला ना“ तक न न्हिथने मज्युगुु न थिति दु। अथेहे ख्वप लोकन्थलीया नेवाः तय् कुलया दुज तः मूना दिगु पूजायाना भ्वय्नाया दिगु द्यः कुविया लिहा“ वइबले पायो.....पायो.....लियो...हम्ठो.....हम्ठो हाला वइगु चलन दुगु ख“ तेज कुमार प्रजापतिया भनाइ न खनेदु ।
नेवाः सुमददाय दुने आदिकाल लिसे काष्ठकलायात हे थगु मूल पेशायाना कःघाना वया चव“पिं शिल्पकार (कःमि) जातिया दिगु द्यः पूजायाइगु थःगु हे बिस्कंगु परम्परगत थिति कायम जुया वयाचवंगु दु । परमपरा कथं न्हापा – न्हापा दिगु पूजा प्यन्हु न्हयःलिसें दिगु पूजा याइगु छे“ छाः, लाभा, प्याज, गोलभडाया नापं मेया ला व खाःया ला ख्यें बारेयाय्मा । थौकन्यः धासा पूजा कुन्हु छन्हु जक बारेयायगुयाना हगु खनेदु ।
पूजा छन्हु न्हयः छे सुचुकुचु याना व“ थिला तया छेया मिस्तयसं लिलुसि ध्यना निसियायमा छेया थकाली नायःनं सं खाना निसियाय्मा । दिगु पूजा यायत ख्यलय वनिबलय् न्हापा न्हापा इहीमाच(यही यामह मिसामचा) बाहेक मेपिं सु नं मिस्त बनेगु चलन मदु अय्सां थौकन्हे धासा मिस्तनं ख्यलेः बनेगु याना हगु दु ।
शिल्पकार जातिया दिगुपूजा यायत मदेक मगाजु पूजा ज्वल“ धनचा (धौ स्वा“), मुस्वा“, अजिस्वा“ गुसिघाय् सादुरु, वहयागु उरादृष्टि न्हय्ज्व वहयागु जवना द्वाप्mस्वा“ छज्व कायपका ( हयागु व तूयूगू कापया बचाहाकगु ध्वाय् ) न्हयज्व कलमपका (कचिका तुलातकु का), घ्यकस्ती, टुलबाला, छाःज्वलंमढी, ग्वा मसला, निलः (गंगाजल), ग्वजा, जजंका, दक्षिणा, सिसाबुसा, समय्ज्वलं, न्याङ्ग(ऐला), चतामढी, सिन्ह, किगः हय्खे“, चतामढी, किस्लि आदि अथेहे पूजायायत मागु थलबल ज्वलं थथेखः – सुकुन्दा, धौपति, सिन्हःथल लंपिचा (समयेबजि तय्गु लीयागु थल), धाल्चा (एला व थ्व“ तय्गु थल) कलः वा क्वतः व नारा“द्यः यात छपा बिस्कंगु पूजाभः थुगु कथं दिगु पूजा याय्त पूजा ज्वलं व पूजा थलबल मदेक हे मगा । दिगु पूजा निथि वाय् निगु किशिमया दु । छगु क्वतः पूजा व छगु कलः(कलाली) पूजा । क्वतः पूजा याईबल दुगु बली बिया आचाजुं तान्त्रिक बिधि कथं पूजा याई । कल पूजा याइबलये बली बियइम्बा थ्व साधारण पूजा खः। कलः पूजा यायेत आचाजु तय्म्वा ।
दिगु पूजा कुन्हु न्हापां क्वतः पूजा याय मापिनिगु छें आचाजुं छेंया थकाली यात पूजा संकल्प याकी , अनलिपा थःगु थान (इलाका) गणेद्यः थाय् पूजा च्छोय्मा साधारण कलः पूजा याईपिनी पूजा संकल्पयायम्वा । थान गणेद्यः यात पूजा छोय धुंका दिगु पूजाया पूजा छेंनं पिहा“ वना दिगद्यः ख्यःलय् वना दिगु पूजा यावनि । गुम्ह गम्ह मनुतय् थःगु छेंहे  कसिच्वना दिगु द्यः लुमंका अराधना याना दिगु पूजा हनि पिंन दुः ।थथे छें कसिच्वना दिगु पूजा याईपिनिगु दिगु द्यः ताःपा जुया बाय् दिगु द्यः म्हमसिया थथे छें सन्तु पूजा याईगु खः ।
दिगुः द्यः ख्यलय् मुकं न्हयम्ह द्यःत दु । गणेद्यः भैरब द्यः वेतालद्यः भद्रकाली, महाद्यः या शिवलिङ्ग, पूर्वतर्फ स्वया च्वम्ह नारांद्यः व दक्षिण स्वया च्वम्ह दिगु द्यःया प्राकृतिक मूति दु। नारांद्यः व दिगु द्यः यात छेफः (गरुडं नाग वान्याना चवंगु आकरया तोलं)  नं कुका च्वंगु खनेदु । नारांद्यः छम्ह सित बिस्कं पूजाभ दईधासा मेपिं सकल दः पिंन्त छपा पूजा भलं हे पूजा याई । दकले न्हापा गणेद्यः निसे छसि कथं पूजा जुई । दिगुद्यः पूजाया न्हयः नरांद्यः यात पूजायाय्मा थ्वहे शिल्पकार समुदाय हे दुने गुम्हे सिया दिगुद्यः गणेद्यः, कुमार, नारांद्यः व दिगुद्यः जक दुगुनं खनेदु ।
शिल्पकार जतिया दिगुद्यः थाय् न्हूम्ह इहीमचा लसकुसयाना दुकाय मागु थिति दु । इही मचा दिगुद्यः थाय् दुकाईबलय सिंयागु पाथी (सिंफा) इकापका व ताचाप्वाय् तया सुकुन्दा च्याका दिगुद्यः न्हयने कुमारद्यः या प्रतिक पिखालाखी थन्यागु स्वगु चिंदुगु थाय्या ठीक उत्तर दिशाय् इहीमचा फेतुका सिंफा भागियाका पिखालाखी (दिगुद्यः या पिखालाखी) सिंफा प्वंका ताचाप्वाय् इहीमचायता ज्वङका लसकुसयाना दिगुद्यः थाय् दुकाया पूजा याना हय्चा छम्ह बलि बिइमा । थ्व हय्चा या छय भ्वय नइबलय इहीमचायता स्यू बिमागु थिति दु ।
न्हूम्ह भौमचा दिगुद्यः थायः दुकाईबलये वाय् दुथ्याकिबलय भौमचाया (इहपिा जुबलय्) ग्वयसाः भ्वय्लय् पन्छेयाना तःगु झिगः ग्वे“ व किस्लि छाया विधि पूवंकेमा । गु गु जातिया थथे भौमचा दिगुद्यः थाय् दुथ्याकिबलय् भौमचाया थःछे“नै छम्ह दुगु व भ्वय्ज्वलं च्छोया हयमागु थिति नं दुगु खनेदु ।
थ्व शिल्पकार समुदायतय् काय्मचा दिगुद्यः थाय् दुथ्याकेत खास छु“ बिधि पूवंकेमागु खने मदु ।
ख्वप देय बहुसंख्यक शिल्पकार समुदाय्या दिगुद्यः थौ स्वया“ सछिद“ न्हय तक ख्वपयाहे दुवाकोट (पैmका) थासे बिराजमान जुया च्वगु खःसा न व थासं ख्वप सिद्धपुखु (तःपुखु) श्रेत्रया उत्तर पश्चिम परिसर क्षेत्रय् वि.सं १९६८ बछलाथ्व अक्षयतृतिया (बैशाख शुक्ल अक्षय तृतिया) कुन्हु तान्त्रिक विधकथं हया थन बिराजमान यागुखः धइगु दसु (प्रमाण) थुगुसि दिगुद्यः व दिगुद्यः ख्य संभार व जिर्णोद्धार याय्गु भ्mवलय उत्खनन् याबले लूया वगु छगु शिलालेखं प्रस्त जुगु दु । थ्व दिगु द्यः बहुसंख्यक शिल्पकार समुदायया खः सानं थ्व शिल्पकार तय्गु दिगुद्यः यात ख्वपया सा“धः समुदाय या पेखा छे“ सुवाः समुदायया निखाः छे व छिपि समुदायया छखाछे“या छेजः तयसनं  थःगु दिगुद्यः या कथं पूजा मान्य याना वयाच्वगु दु । शिल्पकार जातिया दिगुद्यः गैह्र शिल्पकार जातिया गथेजुया दिगुद्यः जुल धइगु बिषयले वाला स्वयबलय् दुवाकोतं थन द्यः सरेयाबलये थ्व सा“धः सुवा व छिपि तयसनं ग्वाहाली यागु जईमा । द्यः हय्त ग्वाहली याना योगदान यागुलिं योगदानया कदारयाना इमितनं थ्वहे द्यmयात हे दिगुद्यः या रुपय पूजा याकेगु व्यवस्था शिल्पकार समुदाय या पुर्खां व्यवस्थायाना तगु जुवीमा धइगु झीसं अनुमान याय् बहजु ।
हरेक नेवः तय्गु परमपराथगत दिगु द्यः व दिगुद्यः ख्यः अतिक्रमण यायां सरकारी, गैह्र सरकारी व थी थी व्यक्तितयसं भवन दय्केगु देगः व द्यः दय्केगु ल“ दय्केगु ज्या जुया चवंग भ्mवलय् थ्व समुदायया थ्व दिगख्यः नं ख्वप शैनिक व्यारेकं अतिक्रमण याना तगु दु । नेवाः तय्गु दिगुद्यः व दिगु ख्यः यात जुयाच्वगु अतिक्रमण हतेय्याना झीगु परम्परागत दिगु व संस्कृतिक क्षेत्र दिगुद्यः ख्य बचेयाना झीगु सन्तती तय्त लल्हायमागु ख“य् झी सकल नेवाः त सचेत जुइमागु थौया आवश्यकता खः

प

shilpakar jatiko jatiya pahechanko sawal शिल्पकर जातिको जातिय पहिचानको सवाल

lzNksf/ hfltsf] hftLo klxrfgsf] ;jfn

k|sfz dfg lzNksf/

k[i6e"ld (Background)

g]kfn b]z ljljw hfthlt, wd{, snf, ;+:s[lt / ljljw Jojxf/sf] gfdaf6 kl/k"0f{ b]z xf] .g]kfnsf] hfthflt dWo] g]jf/ ;d'bfoleq kg{{] gf} y/sf] ;+of]hgsf] ?kdf dfgL cfPsf] pbf; hflt leq /xL cfPsf] cflbsfn b]lv k':t]gL sf7sf] ;fdfu|L agfpg] jf sfi7snf ;DalGw lzkdf nfu]sf cem :ki6 ?kdf eGg' kbf{ k':tf} k':tfb]lv sfi7snf  ;DalGw sfd ug{] >lds ju{ g]jf/ ;d'bfo -hflt_ dWo] lzNksf/ hflt klg Ps xf] . cyf{t g]kfn d08n leq g]jf/ ;d'bfo -hflt_ df sfi7snf ;DalGw sfd ug{] >ldsf] y/ -hft_ lzNksf/ xf] eGg] tYo k|df0fx? lnR5ljsfnLg tyf dNnsfnLg Oltxf/ P]ltxfl;s k"/ftlTjs b/jf/, d7, dlGb/ / hfqf kj{x?nfO{ cWoog cg';Gwfg ul/ x]l/Pdf k|:t x'G5 .

 g]jf/ ju{ ;d'bfosf] s'g} klg hfthfltsf] kl/ro lb+bf jf s'/f ubf{ g]jf/ ;d'bfosf] ljifodf s'/f gug{] xf] eg] jf kl/ro glbg] xf] eg] kl/ro lbg] sf] sfo{ cw'/f] g} x'g]5 . lsgeg] g]jf/ Pp6f hft jf y/ -;d'bfo_ dfq geO{ g]kfns} kof{ojfrL klxrfg xf] . cyf{t g]jf/ cfk}mdf hft xf]Og Pp6f /fli6«otf g} xf] . g]kfn PsLs/0f k"j{ sf7df08f} pkTosfnfO{ g]kfn -g]kfn d08n_ / g]kfn leq a;f]af; ug{] h'g;'s} hfthlt cyjf wdf{nDaLnfO{ klg g]jf/ g} sxnfOGYof] / o;af6 xfdL lgSof}{n s] ug{ ;S5f} eg] g]jf/ g]kfnsf] P]ltxfl;s klxrfg xf] / g]jf/ /fli6«otf leq pQ/ rLg, blIf0f ef/tsf] Oltxf;nfO{ ;d]t ;+of]hg ub}{ cfkm\gf] ef}lts cl:tTjnfO{ klxrfg lbg ;Sg] zlQm ;dflxt -lglxt_ 5 . Pp6f /fi6« ;~rfngfy{ cfjZos hft, hftL, wd{, ;+:s[lt ;+of]hg g]jf/ /fli6«otf leq ;dflxt 5 .

g]jf/ ;d'bfosf] d"nefiff ltAatL / ad]{nL efiff leqsf] elgPtf klg lnlR5ljsfnLg kl5 ;+:s[lt / dNnsfn kl5 d}ynL, v;, kmf/;L, pb"{ tyf cGo efiffefifLsf] ;+:s[lt ;d]t ;+of]hg x'+b} cfPsf] b]lvG5 g]jf/ efiff . g]jf/ efiffnfO{ g]kfn efiffsf] gfdn] ;Ddflgt ul/cfPsf] 5 . g]jf/ ;d'bfosf] cfkm\g} df}lns lnlksf] klg Joj:yf 5 . :d/0f/xf]; xfdL g]kfnLn] n]Vb} cfPsf] b]jgful/s lnlk xfd|f] df}lns lnlk xf]Og of] xfd|f] l5d]sL /fi6« ef/tsf] df}lns lnlk xf] . o; g]jf/ ;d'bfosf] df}lns lnlkx? dWo]sf /Ghgf lnlk ;+o'Qm /fi6« ;+3df k|:t't u/]/ g]kfnnfO{ Pp6f :jtGq ;fj{ef}d;Qf ;DkGg /fi6«sf] bhf{ lng / lbg xfdL g]kfnL ;kmn ePsf 5f}+ . laZjsf pTs;i7 lnlkx? dWodf xfd|f] /~hgf lnlk klg Ps kb{5g\ . of] xfdL ;d:t g]jf/ ;d'bfos} uf}/jflgs ljifo xf] eg] o; ljifodf xfdL ;d:t g]jf/ ;d'bfo ubub 5f}+ klg . oLg} g]jf/ ;d'bfo leq kg]{ gf} y/sf] ;+of]hgsf] ?kdf cfPsf] pbf; hflt leqsf] hflt eWosf] lzNksf/ hflt klg Ps xf] .

kl/ro -Introduction_M

lzlNk jf:t'sf/sf ?kdf kl/lrt lzNksf/ -l;+sMld_ ;d'bfo lnR5jLsfn, dNnsfn x'+b} zfxj+z / cfh u0ftflGqs o'u;Dd cfOk'Ubf ljleGg snfk|]dL, ljåfg, a'l4lhjL, /fhf, dxf/fhfx?n] ;d]t ljåfg lzNkL af:t'snfsfl/tfsf] ?kdf lnO{ cfˆgf] k/d ldq Pj+d ;Nnfxsf/x?sf] ?kdf lnO{ cfPsf] Oltxf;n] b]vfpF5 . of] ;d'bfo sf7df08f} pkTosfdf /x]sf] cGo /}yfg] ;d'bfo -hftL_ h:t} g]jf/ ;d'bfo leq kg]{ gf} y/sf] ;+of]hgsf] ?kdf dfgL cfPsf] pbf; -pbfo, p/fo\_ hftL leq /xL cfPsf] k/fk"j{ sfnb]lv k|:t'/ jf:t' sfi7snf, d"lt{snf Pj+ cfw'lgs lzNksnf -kmflg{r/_ sf] 1ftfsf ?kdf lzNksf/ -l;+sMld_ hflt kl/lrt 5g\ .

pbf; hflt -;d'bfo_ leqsf cGo ljleGg hfthftLx? x'g lznfsf/          -nf]xsMld_, tfd|fsf/ -tjM tdf]6_, l;v|fsf/ -cjfM_ s+;fsf/ -s;fM_, l;Gb'/fsf/   -l;+_, algofF, t'nfw/ / lznflns -dlwsMld_ tyf lzNksf/ -l;+sMld, sMld{_ ;d]t u/L gf} y/sf] ;+of]hgsf] ?kdf /xL dfgL cfPsf] pbf; ;d'bfo xf] eGg] dfGotf sfod eO{ cfPsf] 5 . pbf; ;d'bfo gf} y/sf] ;+of]hgsf] ?k xf] eGg] ljifodf cfh ;Dd s'g} a}1flgs cfwf/ tYox? k|:t x'g eg] ;ls/x]sf] 5}g . of] vf]hs} ljifo /x]sf] 5 . o; pbf; ;d'bfoleq k/]sf] dflg cfPsf] lzNksf/ -l;+sMld_ cflbsfn b]lvg} sfi7snf tyf jf:t'lzNksnfsf wlg x'g .

pTklQM

lzNksf/ hftLsf] pTklQ slxn] / sxfFaf6 eof] eGg] ;To tYo oxL g} xf] elg cfh;Dd s;}n] eGg g;lsPtf klg g]kfn d08nsf] hfqf, kj{, d7, dlGb/, P]ltxfl;s k'/ftflTjs b/jf/ cflbsf] cWoog u/L x]bf{ of] hftL cflbsfn b]lv g]kfn d08n -sf7df08f} pkTosf_ sf] cflbjf;L hghftL xf] eGg] b]lvG5g\ .

k/+k/fut d"n jf;:yfgM

lzNksf/ hftLsf] k/+k/fut d"n jf;:yfg eg]sf] g]kfn d08n -sf7df08f} pkTosf_ sf] axL, axfn, laxf/ cflb If]qsf glhs jf cf;kf; /xL cfPsf] kfOPsf 5g\ .

eQmk'/sf s]lx lzNksf/ kl/jf/x? vf; u/]/ eQmk'/ gu/ !& j8f ef/efrf] 6f]n l:yt >L /fwfs[i0f lzNksf/sf] 3/df cfu+BM /xL cfPsf lzNksf/ kl/jf/x? dNnsfnLg /fhf e"klGb| dNnsf zf;g sfngdf ªoftkf]n b]un -kfFrtNn] dlGb/_ / %% ‰ofn] b/jf/ lgdf{0fsf nflu /fh cf1f adf]lhd kf6gaf6 eQmk'/ cfO{ P]ltxfl;s lgdf{0f sfo{df ;+nUg eO{ ef/efrf] 6f]ndf :yfO{ a;f]af; u/L cfPsf] xf] eGg] cfu+BM 5]F sf 3/wgL tyf cGo a'9fkfsfx?sf] egfO{ /x]sf] kfOG5g\ .

cfw'lgs jf;:yfg / k]zfM

of] lzNksf/ hftL -;d'bfo_ cfhef]nL cfˆgf] k/+k/fut jf;:yfgaf6 cGoq sf7df08f} / sf7df08f} pkTosf aflx/ ljleGg :yfgdf a;fO{ ;/L :yfO{ a;f]af; u/L cfˆgf] ;d'bfosf] klxrfg lbO{ cfO/x]sf 5g\ . of] ;d'bfo sf7df08f} pkTosfsf] ljleGg /}7fg] ;d'bfo h:t}M g]jf/ ;d'bfoleq kg]{ ;d'bfo xf] . o; ;d'bfosf] dft[efiff g]kfn efif -g]jf/ efiff_ xf] . o; ;d'bfo k/fk"j{sfn b]lvg} jf:t' lzNksnf, sfi7snf / cfw'lgs sfi7snfsf] k]zf u/L cfPsf]df xfn cfP/ s]lx kl/jf/n] cfˆgf] k/+k/fut k]zfnfO{ kl/jt{g u/L ;d];fIf]k cGo cg's'n k]zfdf lj:yflkt e} uPsf] kfOG5g\ . @)!& ;fnsf] /fhg}lts kl/jt{g kZrft s]lx lzNksf/ kl/jf/x?n] cfˆgf] df}lns y/ lzNksf/nfO{ -df}lns klxrfg_ nfO{ kl/jt{g u/L cfPsf] b]lvG5g\ . lzNksf/ ;dfh lar wgL / u/Lasf] dte]baf6 b'i6 k|efljt eO{ Pp6} ;dfh Ps 7fpFdf a:g g;sL sf7df08f}sf clwsf+z lzNksf/ kl/jf/x?n] cfk'mnfO{ æ:yflktÆ sf] ?kdf kl/lrt u/fO{ cfPsf] kfOPsf] 5 eg] nlntk'/ kf6g / eQmk'/sf lzNksf/x?n] cfk'mnfO{ lzNksf/sf ?kdf g} cfk'mnfO{ kl/lrt -klxrfg_ u/fO{ cfPsf] kfOPsf] 5 .

;gftg wd{M

pbf; ;d'bfo clwsf+z a'4wd{ dfGg] af}4dfuL{ ePtf klg o; pbf; ;d'bfo leq kg]{ sZok -sflz_ uf]qsf o; lzNksf/ ;d'bfo eg] clwsf+z ;gftg wd{ lzj dfuL{ / j}i0fjL dfuL{ -lxGb' wdf{nDaL_ ePsf] kfOG5g\ . o; ;d'bfon] cfˆgf] hGdb]lv d/0f;Ddsf ljleGg ;+:sf/ tyf s'g} klg wd{ sd{sf sfo{df k/+k/fb]lv g} /fhfkfWofo -BMa|Dx"_ nfO{ k'/f]lxtsf] sfd u/fO{ cfPsf] 5 . lzNksf/ ;d'bfo lxGb" wdf{nDaL xf] eGg] k|df0f oL g} x'g\ . sZok -sflz_ uf]qsf o; lzNksf/ ;d'bfon] eujfg >L ljZjsdf{nfO{ cfˆgf] s"n u"?sf] ?kdf dfgL cfPsf] kfOG5g\ eg] cfˆgf] s"n /Iffsf] nflu dflq zlQmx? -ci6dflqsf_ k'Hg] u/L cfPsf 5g\ . o; hftLleq klg cGo hftL ;d'bfodf h:t} ljleGg pkgfdsf] ;d"xx? /x]sf kfOPsf 5g\ . pkgfdsf] ;d'x cg';f/ cf–cfˆgf] pkgfdsf] ;d'xsf] klxrfg cg';f/ s"nb]jtfsf] df]x8f ljleGg lbzftkm{ /x]sf] kfOPsf 5g\ .

;+:s[ltM

g]jf/ hftLx? dWo] tflGqs lbIff -b]vf_ glnsg sf]lx klg cfˆgf] Oi6 b]jtfsf] sf]7fdf -cf+uBM sf]7fdf_ k|j]z gkfpg] zfSo, ah|frfo{ / pbf; hftL dWo] o; lzNksf/ hftLsf] lardf klg cfrfo{ -cfrfh'_ af6 tflGqs ljlwjt lbIff -b]vf_ gflnPsf sf]lx klg cf–cfˆgf] Oi6b]jtf -cf+uBM_ sf] k'hf cr{gf / bz{g ug{ ;d]t k|j]z gkfpg] k/+k/fut k|fjwfg ePaf6 cfˆgf] O{i6b]jtfsf] k'hf cr{gf tyf bz{g ug{ ;d]t gofF k':tfsf clwsf+z lzNksf/x? a+lrt /xg'kg]{ eO{/x]sf 5g\ . cfˆgf] O{i6b]jsf] k'hf cr{gf / bz{g ug{ gkfpFbf gkfpFb} klg gofF k':tfsf lzNksf/x? lbIff  -b]vf_ lng cu|;/tf u/]sf] b]lv+b}gg\ . b]vf lnPkl5 rf]vf] lgTo eO{ lgTosd{ u/L lgoldt hkWofg ug]{ emGem6 ;a} cfk'mnfO{ 6f9f /fVg rfx]sf] b]lvG5g\ h;sf sf/0f eljiodf uP/ cfu+BM -O{i6b]j_ sf] cl:tTj g} vt/fdf kg]{ cj:yf k|:t b]lv/x]sf 5g\ t/ cfkjfbsf] ?kdf s]lx oLg} lzNksf/ ;d'bfodf eg] cfu+BM sf]7fdf k|j]z ug{ lbIff -b]vf_ lng} kg]{ afWotf /x]sf] k/+k/f b]lv+b}gg\ . b]vf lagf cfu+BM sf]7fdf k|j]z ug{ gkfpg] k/+k/fut k|fjwfg /x]sf] o; lzNksf/ ;d'bfosf] cfu+BM sf] k'hf ug{ sf/0fjz b]vf lnPsf lzNksf/ kl/jf/ ;b:o gePsf] cj:yfdf tn]h' -t'nhf_ af6 vltPsf cfrfo{ -cfrfh'_ af6 k'hf u/fpg] k/+k/f /xL cfPsf] 5 .

cfu+BM sf]7fdf k|j]z ug{ kfpg] k|j]z cf1fkqsf] ?kdf /x]sf] b]vf / lzNkL lzNksf/x?sf] >[hgf sfi7snf ;+u lgs} dxTjk"0f{ / uxlsnf] ;DaGw /x]sf] s'/f a'9fkfsfx?sf] egfO{ /x]sf] kfOPsf] b]lvG5g\ . lzNkL lzNksf/ a'9fkfsfx?sf] egfO{ cg';f/ b]vf lnPsf lzNkL lzNksf/af6 >[hgf ul/Psf sfi7snfdf hlt lhjGt b]Vg / x]g{ kfOG5 Tolt b]vf glnPsf cGo lzNkL lzNksf/af6 >[hgf ul/Psf sfi7snf / k|:t'/ d"lt{x?df vf; Tolt /fd|f] lhjGt b]Vg kfpFb}gg\ eGg] kf/vL cfFvf ePsf a'9fkfsfx? atfpg] ub{5g\ . sfi7snf / k|:t/ d"lt{x? >[hgf ubf{ cGo ;Dk"0f{ efux?df lzNksnfsf] lhjGt lbg ;kmn ePtf klg d'lt{sf] cg'xf/ b[li6df b]vf glnPsf lzNkL lzNksf/af6 k"0f{ lhjGt snf lbg ;ls+b}gg\ eGg] kl/kSj a'9fkfsfx?sf] egfO{ /x]sf] kfOG5g\ . To:t} lxGb" lzNkL lzNksf/n] >[hgf u/]sf lzNksnf / a'l4:t lzNkL lzNksf/n] >[hgf u/]sf lzNksnfdf klg leGgtf /x]sf] 5 eGg] a'9fkfsfx?sf] egfO{ kfOPsf 5g\ . P]ltxfl;s k'/ftflTjs sfi7snf / lznfsf k|:t/ d"lt{x?sf] k|To]s cg'xf/ tyf b[li6df lzNksnfsf] lhjGt /x]sf] b]Vg / x]g{ xfdL ;S5f}+ . lzNksf/ hftLaf6 cnu eO{ :yflkt gofF klxrfg lbO{ hfg'kg]{ sf/0fx? dWo] of] klg Pp6f b]lvg cfpF5g\ .

b]zsf] snf ;+:s[ltnfO{ lhjGt ?k lbO{ la1 / snfsf/sf ?kdf kl/lrt eO/x]sf klxnf klxnfsf lzNkL l;+sMld_ gfOs]x? -jf:t'ljåfgx?_ cfhsf cfw'lgs efiffdf æcfls{6]sÆ klxnf b]lv cfhsf] a}1flgs o'u @! cf}+ ztfJbL;Dd klg cfˆgf] lzNksnfsf] 1fg cfˆgf ;Gtltx?nfO{ x:tfGt/0f ub}{ lhjGt /fVg ;kmn eO/x]sf 5g\ . jf:t'lzNksnfsf wlg /fli6«o lje"lt c/lgsf] h:tf afh]a/fh'sf kfnfb]lv cfˆgf] k/+k/fut k]zfnfO{ g:t x'g glbsg b]zsf] uf}/a a9fpg] b]lv lnP/ cfh;Dd cfˆgf] lzNksnf lhjGt /fVg lzNksf/ ;d'bfo ;kmn eO/x]sf 5g\ . cfh b]zdf j+zut lzNkL lzNksf/ dfq xf]Og c+luj[mt lzNkLx? -u}x| lzNksf/x?_ n] lzNkL k]zfnfO{ c+ufnL cfPsf b]lvG5g\ .

;of}+ aif{ cuf8L lzNkL lzNksf/ Pj+ lznfsf/ ;d'bfosf afh] a/fh'x?n] b'Mv si6 u/L cfˆgf xftn] >[hgf u/]/ w/f]x/sf] ?kdf xfdLnfO{ 5f8L uPsf] ljZj ;Dkbf ;"rLdf ;d]t k/]sf ;'k|l;4 P]ltxfl;s k'/ftflTjs snfTds w/f]x/dWo] eQmk'/sf] %% ‰ofn b/jf/, ªoftkf]n b]un, rfFu'gf/fo0f dlGb/, sf7df08f}sf] xg'dfg9f]sf b/jf/, tn]h' -t'nhf_ ejfgLsf] dlGb/, gf}tNn] b/jf/, b]zo\ d? ‰ofn, kf6gsf] j[mi0f dlGb/, kf6g b/jf/ ljleGg :yfgsf] dlGb/x?df >[hgf ul//fv]sf] rf}/f;L cf;g o'Qm 6'8fn cflb / g]kfnsf] ljleGg :yfgdf /x]sf] sfi7snf tyf lznfsf k|:t/ snfTds d7 dlGb/x? cfh ljZj ;fd' xfdL g]kfnLnfO{ klxrfg u/fO/x]sf 5g\ .

Oltxf;sf] ljleGg sfnv08df zf;sx?sf] g'gsf] ;f]emf] / akmfbf/L ub}{ zf;sx?n] yf]kf/]sf] ;+:sf/, ;+:s[lt, ljlw Jojxf/, wd{ / k/+k/fnfO{ lz/f]k/ tyf cfb]znfO{ kfngf ub}{ g]kfn d08nsf] ljleGg :yfgx?df lzNkL -l;+sM ld_ lzNksf/ / nf]xFsMld lznfsf/ hftL -;d'bfo_ x?n] cf–cfˆgf] lzNkL kf}/vL xftn] ct'ngLo snfTds >[hgf k|lt:yfkgf u/L cfˆgf ;GtltnfO{ cf–cfˆgf] klxrfgsf] 5fk 5f8L uPsf oyfy{tf s;}af6 n's]sf] 5}gg\ .

oLg} lzNkL ;d'bfox?sf] snfTds k'/ftflTjs >[hgfnfO{ cjnf]sg ug{ cfPsf ljb]zL kfx'gfx?af6 /fHon] b}lgs s/f}8f}+ ?k}ofF cfDbfgL ub}{ cfPsf] oyfy{tf klg s;}af6 n's]sf] 5}gg\ . h'g k'vf{sf] /ut kl;gfaf6 >[hgf ePsf snfTds w/f]x/n] /fHosf] cfDbfgL dfq eO/x]sf 5}gg\ clkt' ljZj;fd' b]znfO{ g} klxrfg u/fO{ /x]sf 5g\ . cfh pgs} ;Gtltx?sf] klxrfg lalng x'g] cj:yfdf k'u]sf 5g\ . cyf{t uf}/jdo lzNkL lzNksf/ / lznfsf/sf] ?kdf /xL cfPsf] cfˆgf] klxrfg cfh cfP/ lzNkL HofdL -dhb"/_ sf ?kdf dfglrqdf klxrfg l;ldt x'+b} lalng} x'g] cj:yfdf k'u]sf] b]lvG5g\ . cfˆgf] klxrfg g} ljlng x'g] cj:yfdf k'u]sf] lzNkL ;d'bfosf] P]ltxfl;s klxrfgnfO{ lhjGtkf/L /fVg of] lzNkL ;d'bfosf] k'vf{sf] afx'ann] >[hgf u/]/ ljZj ;Dkbf ;'rLdf k/]sf P]ltxfl;s k'/ftflTjs snfTds w/f]x/x?sf] cjnf]sg af6 p7]sf] cfo;|f]t dWo]af6 s]lx c+z of] lzNkL hftL -;d'bfo_ sf] hftLo cl:tTj, xs, clwsf/, klxrfgsf] ;+/If0f Pj+ pTyfg ug{sf lgDtL d]xgtf (Royalty) lbg] Joj:yf /fHon] ug'{ kb{5 .

cfhsf] gofF g]kfndf ;a} If]qaf6 cf–cfˆgf] hftLo cl:tTj, xs, clwsf/, klxrfg / pTyfg cflbsf] nflu cfjfh p7fO/x]sf] cj:yfdf o; lzNkL lzNksf/ / lznfsf/ hftL -;d'bfo_ n] klg d]xgtf (Royalty) sf] dfu ug'{df cGo s;}n] cGoyf ;f]Rg' kg]{ cj:yf ;d]t b]lvGb}gg\ . o; ;d'bfon] cfˆgf] hftLo klxrfgsf] ;jfndf cfjfh p7fpg' kg]{ ;dosf] dfu xf] . o; ;dodf klg cfˆgf] cl:tTjsf lglDt lzNksf/ / lznfsf/ hftL -;d'bfo_ x? ;s[o gePsf] v08df cfˆgf] klxrfgnfO{ ;a};fd' /fVg g;Sg] cj:yf cfpg]5g\ ;fy} lzNksf/ / lznfsf/x?nfO{ 7"nf] ;+st cfpg ;Sg] cj:yfnfO{ dgg u/]/ o; ;d'bfosf cu'jfx?n] rf;f] /fv]/ tg dg wgn] dha't eP/ cuf8L a9g' kg]{ cj:yf 5 .

o; ;d'bfosf] ;·7g lxhf] / cfhM

@))& ;fndf hxfgLof /f0ff zf;gsf] cGt eO{ k|hftGqsf] pbo kZrft ;a} If]qsf hfthftL ;d'bfox?n] ;·7Lt eO{ cf–cfˆgf] hftLo xs clwsf/sf nflu cuf8L a9\b} uPsf] qmddf o; ;d'bfon] klg sf7df08f} 6]axfnsf >L z+s/ lzNksf/sf] cWoIftfdf klxnf] k6s lzNksf/ ;+3 :yfkgf ePsf] lyof] eGg] ef/efrf] eQmk'/ 3/eO{ xfn gofFahf/ a:g] lzNksf/ ;d'bfosf >L nIdLeQm lzNksf/sf] egfO{ /x]sf] kfOG5g\ . pxfFsf] egfO{ cg';f/ ;f] ;+3sf dxf;lrjdf ef/efrf] eQmk'/sf >L k|]d axfb'/ lzNksf/ ;b:ox?df l6sf lzNksf/, /Tg lzNksf/, a]vf lzNksf/ / k"0f{eQm lzNksf/ /x]sf] lyof] egL cfk'mnfO{ ;Demgf eP ;Ddsf kbflwsf/Lx?sf] gfd atfpg' x'G5 . ;fy} ;f] ;+3df sf7df08f} eQmk'/ / kf6gsf lzNksf/x? ;dfj]z /x]sf] lyof] egL atfpg' x'G5g\ . @)!& ;fnsf] /fhg}lts kl/jt{g kZrft ;f] ;Ë7g lg:jm[io eO{ uO{ lzNksf/ lzNksf/ lardf klg k'm6 k'm6 eO{ sf7df08f}sf lzNksf/ ;d'bfon] cfˆgf] klxrfgg} kl/jt{g ul/ cfPsf] ;d]t pxf“ cfg' egfO{ /fVg' x'G5g\ .

eQmk'/af6 laleGg ;dodf sf7df08f}df a;fO{;/L cfPsfx?n] @)$# ;fndf >L u0f]z axfb'/ lznfsf/sf] cWoIftfdf lzNksf/ ;+:sf/ u'7L -;ldlt_ :yfkgf u/]sf] / @)%! ;fndf eQmk'/sf >L /fh]z lzNksf/ -vfFg_ sf] cWoIftfdf lzNksf/ o'jf ;+3 :yfkgf eO{ kl5 ;f]xL o'jf ;+3 kl/dflh{t eO{ xfn lzNksf/ ;dfh g]kfnsf] ?kdf ?kfGtl/t eO{ >L bf]a/nfn lznfsf/sf] cWoIftfdf j[moflzn eO{ cfO/x]sf 5g\ .

Oltxf;sf] sfnv08 b]lv g} pk]lIftM

Oltxf;sf] ljleGg sfnv08df zf;sx?sf] g'gsf] ;f]emf] / akmfbf/L ub}{ o; ;d'bfon] g]kfn d08nsf] ljleGg :yfgdf cfˆgf] kf}/vL xftn] ct'nlgo snfTds jf:t' lzNkLsnfx? >[hgf u/L w/f]x/sf] ?kdf /fHo tyf cfˆgf ;GtltnfO{ 5f8L uPsf 5g\ . s'g} klg lzNkL snfsf/n] cfk'mn] kl/sNkgf u/L >[hgf ul/Psf snfsfl/tfdf sfnfGt/;Dd ;a}n] cfxf eg'g\ eGg] rfxgf /fv]sf x'G5g\ g} t/ snfsf/sf] Oltxf;n] cfxf dfq eGg] xf] eg] snfsf/sf] ;d'lrt sb/ u/]sf] 7xl/g] 5}gg\ . ljZj ;Dkbf ;"lrdf k/]sf P]ltxfl;s k'/ftflTjs eQmk'/sf] kfFrtNn] dlGb/   -ªoftkf]n b]un_ tyf %% ‰ofn] b/jf/ nufot snfTds w/f]x/df cfˆgf kf}/vL xftn] jf:t' lzNksnf >[hgf ug]{ lzNkL snfsf/ lzNksf/ -l;+sMld_ x?sf] af/]df Oltxf;sf kfgfdf slx+ st} s]lx n]v]sf kfOGb}gg\ . o;/L lzNkL lzNksf/ -l;+sMld_ ;d'bfonfO{ Oltxf;sf ljleGg sfnv08 b]lv g} pk]lIft ul/cfPsf] b]lvG5g\ . cem Oltxf;n] dfq klg xf]Og Oltxf;sf/, Oltxf;ljb\ Pj+ cGo ;DalGwt n]vsx?n] ;d]t o; ;d'bfonfO{ gh/ cGbfh u/L pk]lIft ul/+b} cfPsf] b]lvG5g\ . ctM ;DalGwt kIfx?n] cfˆgf] b[li6 kl/jt{g u/L k'/ftflTjs snfTds w/f]x/sf] lgdf{0fdf ->[hgfdf_ cfˆgf] snfsfl/tfsf] 5fk 5f8L uPsf lzNkL lzNksf/ -l;+sMld_ x?sf] sb/ ug]{ tkm{ snfsfl/tfsf] 5fk 5f8L uPsf lzNkL lzNksf/ -l;+sMld_ x?sf] sb/ ug]{ tkm{ Wofg lbg'kg]{ b]lvG5g\ . ;fy} o; lzNksf/ ;d'bfon] klg cfˆgf] hftLo klxrfgsf] ;jfndf ;a} Pstfa4 / ;Ë7Lt eO{ z;Qm?kdf cfjfh p7fpg' cfjZostf b]lvG5g\ .

lzNksf/ hftLof hftLo klxrfgof Gx\o;M

k|sfz dfg lzNksf/

df]= g+= (*$!#&&^^!

k|sflzt

lemu' :jlguM lGxkf}

@)^* efb| !$ a'waf/

g]kfMb]o\ yLyL hft, hftL, wd{, snf, ;+:s[lt j ljlw Jojxf/of gfd+ hfu' b]o\ vM . g]kfMb]o\of hftLo dWo g]jfM ;d'bfo\ b'g] nfMu' u'+u y/of ;+of]hgof ?ko\ dfg]h'of jofRj+u' pbfo\ -pbf;_ hfto\ b'g]nfgf Rj+u' k':tf} k':tflg;]+ l;+Hof oftx] yMu' d" nhufMof ?ko\ 5onf jofRj+lk+ g]jfM hftL dWo lzNksf/ -l;+sMld, :yflkt_ g+ 5u' vM . p/fo\ b'g] nfu' d]u' yLyL hft hftL vM lznfsf/ -nf]xFsMld_ nf]xFof BM bo\lslk+_, tfd|fsf/ -tjM tdf]6 l;hMof ef8f bo\lslk+_, l;v|fsf/ -cjfM 5]o\ b]o\s]u' HofM ofO{lk+_, s+;fsf/ -s;fM sFo\of ynjn bo\lslk+_ l;Gb'/fsf/ -l;+–k/Dk/fut hfqf kj{o vM b]olskL+ j sfkM yfOlk+_ lzndlns -dlwsMld_ algofF -aGof cfo'j]{lbs pkrf/of HofMofOlk+_ j t'nfw/ -Jofkf/ ofOlk+ vf;ofgf Nxf;f Jofkf/L_ ofgf yLyL u'+u' y/ b'Yofgf ;dfof]hgof ?ko gfnf jof Rj+u' p/fo -pbfo, pbf;_ hfto\ b'g]nfu' hftL lzNksf/ -l;+sMld, :yflkt_ g+ 5u' vM . p/fo u'+u' y/of -hftof_ ;dfof]hgof ?k vM wO{u' ljifono yf}+ tSs a}1flgs cfwf/ tYo k|df0f wf;f ;'gfg+ k|:t ofo\ k'mu' dv'lg Yj 5u' cg';Gwfgof ljifo g+ vM Yjx] ;d'bfon] nfu' dfGotf sfod h'of jof Rj+u' Yj lzNksf/ ;d'bfo cflb sfn+lg;]+ sfi7 lzNksnfof wlg vM .

      p/fo hftL wOlk+  a'4 wd{ dfg] ofOlk+ vM;fg+ p/fo\ nfufo\ nflk+ Yj lzNksf/ hftL wf;f cKjMofgf ;gftg lxGb" wd{ dfg] ofOlk+ ;gftg wd{of lzj dfuL{ j a}i0fjL dfuL{ vM y'u' hftLlk+;+ hGdlg;]F d[To' ts+of yLyL ;+:sf/ j 5' g+ wd{ sd{of HofvF ofo\df;f k/+k/flg;]F BM a|Dxoft k'/f]lxtof HofM ofsf jofRj+u' b' . lzNksf/ hftL lxGb" dfuL{ vM wOu'of b;' Yjx] vM . vf;ofgf y'ldu' k/+k/fut d'–a:tL wO{u' g]kfn d08no yLyL yf;oof axfM, axL, laxf/of ;lts+ h'ofjofRj+u' vg] b' . axfM axL j laxf/of :yfkgf j lh0ff]{åf/o\ Gxfkflg;]F Yjx] lzNksf/ -l;+sMld_ hftLof NxfM bofjofRj+u' vg] b' . !& j8f ef/efrf] Vjkof efh' /fwfs[i0f lzNksf/ 5]F cfu+BM b"lk+ lzNksf/ kl/jf/t wf;f /fhf e"kltGb| dNnof zf;g sfno\ ªoftkf]n b]uM bo\s]t /fhfof cf1f+ on+ jof ªoftkf]n j %% ‰ofn b/jf/of lgdf{0fo\ ;xefuL h'of cjn]lg;]F x] cg ef/efrf] If]q] :yfoL a;f]af; ofgf jofRj+u' vF cfu+BM5]F of /fwfs[i0f lzNksf/ j d]d]lk+ a'9fkfsfto\ egfO{ vg]b' .

      g]jfM hftL dWo] b]vf dsfo\s+ ;'g+ yMyMu' cfu+do\ b'dYofOlk+ zfSo, ah|frfo{ j p/fo\ hftLto\ dWo] Yj hftLof by'Og+ b]vf dsfos+ ;'+ g+ cfu+do\ b'dYofOu' k/+k/fut k|fjwfg+ofgf yMyMu' cfu+do\ k'hfcfhf j bz{g ofo\gfk+ Gx"u' k':tfof lzNksf/t a+lrt h'o\dfu' afWotf h'ofRj+u' b' . cfu+do\ k'hf cfhf j bz{g ofo\dv+;f emL Gx"F k':tfof lzNksf/t b]vf sfot cu|;/tf ;'gfg+ ofu' vg]db' . b]vf sfo\ w'+sf rf]vf] lgTo h'of lgTosd{ ofgf hkWofg ofo\dfu' emGemt+ ;sn]F lrnfRj+u' vg]b' . y'ls+ofgf lnkfjgf cfu+doof cl:tTj x] vt/fo\ nfgfRj+u' vg]b' . t/ ckjfbof ?ko\ 5'+ Yjx] lzNksf/ ;d'bfoof b'g] wf;f cfu+BM sf]7fo\ k|j]z ofot b]vf sfodfu' afWotf db' . v]bf dsfos ;'g y yu' cf+udo\  b'dYofOu' k/+kf/fut k|fjwfg b'u' Yj lzNksf/ ;d'bfoof cfu+BM of k'hfofo\t sf/0fjz b]vf b'lk+ kl/jf/of hMt db'u' cj:yfo\ tn]h' -t'nhf+_ vto\ ofgf 5\jof xlk+ cfrfh'+ -cfrfo{_ k'hf ofo\u' k/+k/f h'of jof Rj+u' b' .

      cfu+do b'xf+ jg]t d/]s dufu' b]vf j lzNkL lzNksf/of snfTds sfi7snf gfk+ tMw+u' j lwl;nfu' :jfk' b'u' vF lzNksf/ ;d'bfoof a'9fkfsftou' egfO{ vg]b' . b]vf b'lk+ lzNkL lzNkLsf/+ >[hgf ofu' sfi7snfo\ lhjGt vg]db'u' vF egfO{ sfi7snfof la1 a'9fkfsf tou' wfk' vg]b' . sfi7snf j k|:t/ d"lt{ >[hgf ofOano\ d]u' bSsf] efuo\ lzNksnfof lhjGt laO{ k'm;fF d"lt{of Vjfon\ j ldvfo\ b]vf dsflk+ lzNkL lzNksf/ l;+–sld+ to;+ lhjGt snf s]g] dk'm w}u' wfk" b' . cy]x] lxGb" wdf{nDaL lzNkL lzNksf/ j af}4 dfuL{ lzNkL lzNksf/+ >[hgf ofOu' lzNksnfog+ tMw+u' leGg vg]b'u' j lzNksf/ hftLo b'g] Ps cfk;o\ k'm6 h'of cKkf]ofgf af}4 wdf{nDaL lzNksf/+ 5yfo\ Rjg] dkmof yMu' k'nf+u' df}lns klxrfgoft lxsf :yflkt tof ju' sf/0f dWo] Yjg 5u' vM wofu' egfO{ b' .

      sZok uf]q of Yj lzNksf/ -l;+sMld_ hftL+ eujfg >L laZjsdf{ oft s"n u'?of ?ko\ xgf jofRj+u' vg]b';f s"n /Iffof nflu dflqzlQm -ci6dflqsf_ of k"hf cf/fwgf ofgf+ xgf jofRj+u' vg]b' . y'ldu' s'nb]jtf -b]u'BM_ dflqzlQm vM jf lkt[zlQm vM wOu' vFo\ cfMts+ g+ ;'gfg+ yy]x] vM wsf wfo\ k'mu' cj:yf db'lg . s'nb]jtf u'v]kfv] :jofRj+u' vM plsof cfwf/o\ lzNksf/ hftLof b'g] yMyMu' lj:s+ Dx;Lsf b' wO{u' vF Gog]b' . cog+ y'ls+ cfMts ;'gfg+ ;f]wvf]n ofgf b'jfnf :jou' HofM wf;f ofMu' db' .

      lzNksf/ hfltof pTklQ u'ano\ h'n wOu' vFo\ ;TotYo b;', k|df0f yy] x] vM ysfM ;'gfg+ wfo] dk'm;f+ g]jfM b]o\of hfqf, kj{, d7, dlGb/ j P]ltxfl;s nfo\s' b/jf/ cWoog ofgfM jfnf :jo]jno\ lzNksf/ hflt cflbsfn+lg;]+ g]kfn d08n :jlguM of cflbjf;L hghflt vM wOu' ;Lb' . yf}sGoxo\ lzNksf/ hflt :jlgun+ lkg] j g]kfM b]o\of yLyL yf;o\ nhufM ofgf g+ yMu' Dx;Lsf laof jofRj+u' b' . Yj ;d'bfo :jlguno\ Rj+lk+ yLyL ;d'bfo y]+ g]jfM ;d'bfo b'g] x] b''YofM Yj l;Nksf/ ;d'bfoof df+efo g]jfM efo\ -g]kfnefiff_ vM . l;+sMld lzNksf/ ju{ ;d'bfo k/fk"j{sfn+lg;]+ k|:t/ jf:t' sfi7snf j cfw'lgs lzNksnfof 1ftfof ?ko\ g+ kl/lrt h'ofRj+u' b' .

      g]jfM b]o\of snf ;+:s[ltoft lhjGt ?k ljofM la1 j snfsf/of ?ko\ kl/lrt h'of Rj+lk Gxfkfof lzNkL l;+sMld gfoMt -jf:t'la4 t_ yf}sGxo\ cfw'lgs ef;+ æcfls{6]sÆ Gxfkf+lg;]+ yf}+of a}1flgs o'u -gL5u"u' ztfAbL_ ts g+ yMu' lzNksnfof 1fg ;Gtltto\t x:tfGt/0f ofofF -nNxfgf+_ Djfsf tot ;kmn h'ofRj+u' b' . lzNksnfof wgL /fli6«o lae"lt c/lgsf] yhflk+ cfh' cfhfh'lklgu' kfnf+lg;]+ yMu' nhufM oft Gx+s] dlap;]+ g]jfM b]o\of uf}/a usfo]u' ln;]+ yf}+ts Djfsf tot ;kmn g+ h'ofRj+u' b' .

      ;n+;MbF Gx\oM l;+sMld lzNksf/ j NxfFsMld lzNksf/ -lzNnfsf/_ ;d'bfoof cfh' chfh'lk+; b'Mv l;ofM yMu' Nxft+ l;h{gf ofgfM bo]sftMu' ljZj;Dkbf ;"lrno nfu' gf+hfMu' P]ltxfl;s k'/ftflTjs snfTds w/f]x/ dWo] Vjkof nfos" b/jf/, Goftfkf} b]uM, rfFu'gf/fo0f b]uM, o]+of x'gdfg9f]sf nfos" b/jf/, tn]h b]uM, onof nfos" b/jf/, b]zod? ‰ofM, yLyL b]uno\ l;h{gf ofgftMu' rf}/f;L cf;go'Qm Tjfgf l;+ cflb j g]kf b]o\of yLyL yf;o\ Rj+u' sfi7snf j k|:t/snf+ yf}+ ljZjo\ emLt Dx;Lsf Rj+u' b' .

      Oltxf;of yLyL sfnv08o\ zf;sto;+ yf]k/]u' ofu' ;+:sf/, ;+:s[lt, ljlw, Jojxf/, wd{ j k/+k/foft l;/f]k/ j cfb]zoft kfngf ofof+ g]kfM d08nof yLyL yf;o\ jf:t'snf lzNksf/ -l;+sMld_ j lznfsf/ hftLto;+ yMyMu' lzNkL ct'ngLo snfTds sfi7snf j lznfsnf d'lt{ t >[hgf :yfkgf ofgf yMu' ;Gtlttot yMyMu' klxrfg -Dxl;sf_ of 5fk Tjtfj+u' oyfy{tf lGxGxoof lgefy]F k|:tx] h'of Rj+u' vg]b' .

      ljZjof Gxog] lemMu' lzNksnf+ g]jfM b]o\oft Dx;Lsf Rj+u' hs dv';]F cfhf cfhfh'lk+; >[hgf ofgf gf;f]of?ko lemt TjMtf j+u' jx] lzNkL ;d'bfo\of snfTds >[hgfoft cjnf]sg ofMjlk+ ljb]zL kfxf+t kfv]+ /fHo+ lGx+ s/f}8f} bfF cfDbfgL ofgf jofRj+u' ;ls;g+ :o"u' x] vF vM . u'DxM k'vf{of lxrMlt+ >[hgf ofu' snfTds >[hgf+ /fHoof cfDbfgL hsM h'of Rj+u' dv'ls ljZjof Gxog] b]zoftx] DxM;Lsf ljofjofRj+u' b' . yf}+ jx] k'vf{of ;Gtltto\u' Dx;Lsf Gxfgf jgLu' cj:yfo\ Yo+u' vg] b' . uf}/ado\ lzNksf/ j lznfsf/of ?ko\ RjgfRj+u' yMu' Dx;Lsf -klxrfg_ yf} jof lzNkL HofdLof dfglrqof l;ldt h'h'+ jgf Dx;Lsf x] GxMgf+jgLu' cj:yfo\ Yo+u' vg]b' . Dxl;s]x GxMgfjlgu' cj:yfo\ Yo+u' lzNksf/ j lznfsf/ hftL -;d'bfo_ of P]ltxfl;s DxM;Lsfx] oft Djfsftot Yj ;d'bfoof cfh' cfhfh' of lxrMlt+ >[hgfofgf ljZj ;Dkbf ;'rLn] nfu' P]ltxfl;s j k'/ftflTjs snfTds w/f]x/t cjnf]sg+ p7]h'u' cfo;|f]t dWo] 5'+ eRrf j lzNkL hftLof hftLo cl:tTj, xs clwsf/, Dx;Lsf -klxrfg_, ;+/If0f j pTyfgof lglt+ d]xgtf -Royalty) laOu' Joj:yf /fHo+ ofo\df .

      )^@.)^# of hgcfGbf]ngof /fhg}lts lxpkf lnkf b]zo\ bSsf] yf;+ yMyMu' hftLo cl:tTj, xs, clwsf/, Dx;Lsf -klxrfg_, pTyfg OToflbof nflu+ cfjfh Ajnsf+ Rj+u' cj:yfo\ Yj lzNkL lzNksf/ j lznfsf/ hftL g+ d]xgtf -Royalty) of dfu ofu'of ;'gfg+ cGoyf ;f]r]ofo\ dfu' cj:yf gfk+ db' . Yj ;d'bfog+ yMu' hftLo klxrfgof ;jfno\ cfjfh Ajn+s]dfu' ;do dfu vM . YjM Onog+ yMu' cl:tTjof lglt+ Yj ;d'bfo ;lqmo dh';f yMu' Dx;Lsfoft dfMu' sy+ lkAjo] dkm}u' cj:yfg+ jO{ gfk+ lzNkL lzNkLsf/ j lznfsf/tot tMw+u' ;+st jo]k'm wsfM tfo\sf Yj ;d'bfoof Gxon'jfM to;+ rf;f]tof g'uM Ajn+sf Gxof jg]dfu' b' .

Yj l;+sMld lzNksf/ ;d'bfog+ g]kfM d08nof yLyL yf;o\ yLyL sfnv08o\ jf:t' lzNksnft >[hgf ofgf w/f]x/of ?ko\ /fHo j yM ;Gtltto\t Tjtf j+u' b' . GxofDx+ lzNkLsf/+ yDx+ kl/sNkgfofgf >[hgf ofu' snfsf/Ltfof sfnfGt/tsg+ ;s:of+ cfxf wfo\df w}u' rfxgf tu'nfkSsfx] bO{ co\;f+ snfsf/of snfsfl/tfoft Oltxf;+ cfxf hs wfo\u' vM;f snfsf/of jf:tljs sb/ ofu' Hof kfo\l5 h' wfo\ km}dv' . ljZj;Dkbf ;"lrno\ nfu' ?kof P]ltxfl;s j k'/ftflTjs ªoftfkf]n b]uM j %% ‰ofn b/jf/ nufot snfTds w/f]x/o\ yMu' kf}/vL Nxft+ snf >[hgf oflk+ lzNkLsnfsf/ l;+sMld lzNksf/ ;d'bfo to\u' af/] Oltxf;of kfgfo\ ug+ 5'+ Rjoftu' vg] db' . yy] Yj ;d'bfo to\t Oltxf;of yLyL sfnv08 lg;]+ x] pk]lIft ofgf jof Rj+u' vg]b' . cem Oltxf;+ hs dv' Oltxf;sf/, Oltxf;ljb j d]d]lk+ ;DalGwt n]vto;+ gfk+ Yj ;d'bfot gh/ cGbfh ofgf pk]lIft ofgf jofRj+u' vg]b' . pls+ ;DalGwt kIft;+ yMyu' b[li6 lxsf k'/ftflTjs snfTds w/f]x/of lgdf{0fo\ ->[hgfo\_ yMu' snfsfl/tfof n'd+s] axu' 5fk Tjtf j+lk+ lzNkL l;+sMld Yj ;d'bfog g+ yMu' hftLo\ klxrfgof ;jfno\ bSj+ Pstfa4 j ;Ë7Lt h'of z;Qm ?ko\ ;M todfu' vg]b' .